Instytut Pamięci Narodowej

Wojciech Kujawa, Anna Płońska, Z „nieludzkiej ziemi” do krainy maharadżów. Polscy uchodźcy z ZSRS w Indiach 1942–1948, t. 1–2, Warszawa 2025, 432 s. (t. 1), 416 s. (t. 2), ISBN 978-83-8376-232-6

Tysiące Polaków z Kresów Wschodnich jednej nocy 1940 lub 1941 r. utraciło swoje dotychczasowe życie, ciężko zarobiony majątek, a niekiedy również rodzinę. Zostali zmuszeni do wyruszenia w niechcianą i bolesną podróż na wschód – w głąb Związku Sowieckiego. Po podpisaniu układu Sikorski–Majski część Polaków z zesłania do ZSRS trafiła do Indii. Ich wojenne losy przedstawiono w niniejszym albumie.

Publikacja powstała w głównej mierze na podstawie dokumentów i fotografii, które trafiły do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie w ramach projektu „Archiwum Pełne Pamięci”.

Autorzy pragnęli pokazać nie tylko świadectwo tragedii przeżytych przez bohaterów książki – zesłanych na Sybir i do Kazachstanu, lecz przede wszystkim – ogromnej życzliwości i wsparcia, jakich doznali oni na Półwyspie Indyjskim. W wielu przypadkach zdecydowano się oddać głos uczestnikom opisywanych wydarzeń – liczne cytaty urozmaicają tok opowieści i są jej ważnym dopełnieniem. W aneksie przedstawiono wybrane sylwetki znanych Polaków, którzy w latach 1942–1948 przebywali w Indiach.

Publikacja ma charakter popularnonaukowy. Celem autorów było sprawienie, aby wiedza o pobycie Polaków w Indiach podczas II wojny światowej wyraźniej zaistniała w zbiorowej pamięci, a także zachęcenie do dalszych badań i poszukiwania informacji na temat tego jakże ważnego fragmentu naszej historii.