Nawigacja

Aktualności

IPN w hołdzie ochotnikom wojny polsko-bolszewickiej

W setną rocznicę zwycięstwa nad bolszewikami w Bitwie Warszawskiej 1920 r. Instytut Pamięci Narodowej upamiętni żołnierzy Armii Ochotniczej gen. Józefa Hallera 1920 r. poprzez odsłonięcie tablic memoratywnych w miejscach komisji werbunkowych.

Nie po raz pierwszy w historii Polacy dopiero w ostatniej chwili dostrzegli grozę położenia i się opamiętali. Na apel Rady Obrony Państwa, podpisany przez Józefa Piłsudskiego: „Niech na wołanie Polski nie zabraknie żadnego z jej wiernych i prawych synów, co wzorem ojców i dziadów pokotem położą wroga u stóp Rzeczypospolitej. Wszystko dla zwycięstwa! Do broni!”, odpowiadały wszystkie środowiska i stany. Tworzyły się punkty werbunkowe, mnożyły przykłady ofiarności. W ciągu kilku dni Polska stała się innym krajem. Ucichły partyjne kłótnie i spory, ustały strajki. Gimnazjaliści, harcerze, sokolnicy i studenci, robotnicy i bankierzy, rzemieślnicy i przedsiębiorcy, weterani 1863 r., duchowni, senaty wyższych uczelni i profesorowie, pisarze, aktorzy i dziennikarze, mężczyźni i kobiety – wszyscy chcieli mieć swój udział w tym wielkim zrywie. Kościół katolicki wezwał do modlitw i ofiarności, na front ruszyli kapelani. Warszawa na klęczkach błagała o cud ocalenia przed wschodnim bezbożnym barbarzyństwem. O pomoc dla frontu apelowali przedstawiciele innych wyznań. W Obywatelskim Komitecie Obrony Państwa ks. Antoniego Około-Kułaka skupiły się dziesiątki organizacji: włościańskie, ziemiańskie, robotnicze, kupieckie, przemysłowo-handlowe, społeczno-kulturalne, straże kresowe i obywatelskie. Setki plakatów, druków, wydań specjalnych krzyczały: „Do broni!”.
Z tej mobilizacji zaczął wyrastać czyn, który zrodził stutysięczną Armię Ochotniczą z gen. Józefem Hallerem na czele, a wokół walczących na froncie utkał żywą sieć tysięcy pracujących na rzecz zwycięstwa. Powstały służby pomocnicze wspierające armię, stawili się lekarze i sanitariuszki, a także ludzie organizujący za-opatrzenie dla żołnierzy, opiekę nad rodzinami dotkniętymi utratą bliskich oraz zbiórki pieniężne. Od 10 lipca 1920 r. w ciągu zaledwie jednego tygodnia do wojska zrekrutowało się ponad 30 tys. ochotników, witanych „w szeregach dla walki w obronie wolności” rozkazem gen. Hallera. „Wy, najgoręcej miłujący Ojczyznę, idziecie za przykładem społeczeństwa lwowskiego 1918 r., które swym życiem ofiarnym odparło wroga i zamknęło mu wrota do Polski… jak powstańcy 63 roku, którzy z nami stają w szeregach, nosić będziecie kokardę powstańczą” – pisał. Dodawał też: „Hasło ochotnika: »W bój!«, odzew: »Na zwycięstwo!«. Tak się pozdrawiać będziemy! Bóg z wami!”.
Wielu po raz pierwszy trzymało w rękach karabin, ale w oddziały wymęczonych, psychicznie wyczerpanych starych wiarusów ci nowi wnosili ducha walki, morale tak potrzebne do zwycięstwa. Najliczniejszy był zaciąg wśród młodzieży, choć oddała ona już wcześniej daninę krwi w zmaganiach o niepodległość, w walkach o Lwów, o Wielkopolskę, w pierwszym powstaniu śląskim. Jak pisał Adam Grzymała Siedlecki: „Jakby wojna krzyżowa, porywająca na nogi wszystkich, kto zdolny jest podźwignąć oręż. A byli wśród nich i tacy, którzy naprawdę mówiąc, nie dorośli siłami do uciążliwej służby wojskowej”. Pozostały po nich kurhany i mogiły znaczące pola bitew.

dr Jarosław Szarek, prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Fragment wstępu do książki Janusza Odziemkowskiego Ostatnia bije godzina… Armia Ochotnicza gen. Józefa Hallera w 1920 roku

 

Mapa upamiętnień

 

 

 

 

 

 

ODDZIAŁ IPN WARSZAWA

12 sierpnia 2020, Warszawa – odsłonięcie tablicy upamiętniającej Armię Ochotniczą 1921 w siedzibie Naczelnej Organizacji Technicznej (ul. Czackiego3/5)

 

 

 

ODDZIAŁ IPN BIAŁYSTOK

sierpień/wrzesień 2020, Suwałki – odsłonięcie tablicy w miejscu punktu zbornego ochotników Suwalskiej Kompanii 205 Pułku Ochotniczego (teren dawnych koszar, obecnie szkoła Sióstr Salezjanek, ul. Sejneńska)

 

 

ODDZIAŁ IPN GDAŃSK

23 sierpnia 2020, Zblewo (pow. starogardzki) – uroczystość odsłonięcia tablicy z brązu upamiętniającej Ochotników 1920 oraz ks. proboszcza Konstantyna Kreffta (który w 1920 był pełnomocnikiem Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa) na Kościele Św. Michała Archanioła w Zblewie

 

 

ODDZIAŁ IPN KRAKÓW

sierpień 2020, Kraków – odsłonięcie tablicy Armii Ochotniczej na budynku Wojewódzkiej Biblioteki Publicznej przy ulicy Rajskiej. W mieszczących się w tym budynku w roku 1920 koszarach im. Tadeusza Kościuszki funkcjonował jeden z punktów werbunkowych do Armii Ochotniczej.

 

 

ODDZIAŁ IPN KRAKÓW

sierpień 2020, Kielce – odsłonięcie tablicy upamiętniającej Armię Ochotniczą na głównym budynku Urzędu Miasta, przy kieleckim rynku. Urząd Miasta miał tam swoją siedzibę także w roku 1920, kiedy w sali Rady Miejskiej działał punkt werbunkowy Armii Ochotniczej

 

ODDZIAŁ IPN LUBLIN

Lipiec 2020, Radom – odsłonięcie tablicy upamiętniającej Armię Ochotniczą 1920

 

 

ODDZIAŁ IPN POZNAŃ

15 sierpnia 2020, Turek (powiat turecki) – odsłonięcie tablicy upamiętniającej Ochotników 1920 r.

 

 

 

ODDZIAŁ IPN W SZCZECINIE

20 lipca 2020, Szczecin – na gmachu Samodzielnego Publicznego Szpitala Klinicznego nr 1 im. prof. Tadeusza Sokołowskiego Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, ul. Unii Lubelskiej 1 zostanie odsłonięta tablica upamiętniająca patrona placówki.​

Po uroczystościach odsłonięcia tablicy pamiątkowej zostaną złożone kwiaty na wyremontowanym przez Oddział IPN w Szczecinie grobie płk. prof. Tadeusza Sokołowskiego (Cmentarz Centralny w Szczecinie, kwatera 37B, rząd 2, grób 4).

 

ODDZIAŁ IPN WROCŁAW

Wrocław, budynek Akademii Medycznej – odsłonięcie tablicy poświęcona prof. Lesławowi Węgrzynowskiemu, lekarzowi naczelnemu okręgu lwowskiego Armii Ochotniczej

 

Wkrótce ukaże się album Janusza Odziemkowskiego, Ostatnia bije godzina… Armia Ochotnicza gen. Józefa Hallera 1920 r., Warszawa 2020

Album stanowi opis oraz ilustrację czynu ochotniczego z 1920 r., kiedy ponownie zaistniało niebezpieczeństwo utraty niepodległości. Wówczas w szeregach tworzonych oddziałów obok uczniów i harcerzy stawali weterani wojenni, dzieci ulicy, wykładowcy uniwersytetów, robotnicy oraz twórcy kultury i sztuki. Nie kierowała nimi żądza sławy, zaszczytów, lecz umiłowanie wolności i pragnienie obrony zagrożonego kraju.

 

 

 

do góry