Instytut Pamięci Narodowej

Druga część pierwszego dnia Kongresu skupiła się na upamiętnieniu Hieronima Dekutowskiego „Zapory” oraz jego podkomendnych, których rocznica śmierci przypada właśnie na ten dzień.

Po południu uczestnicy mieli okazję zwiedzić Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, poznając historię podziemia niepodległościowego oraz losy osób więzionych w tym miejscu.

O godzinie 18:00 kapelan muzeum ks. Tomasz Trzaska odprawił Mszę Świętą w intencji Hieronima Dekutowskiego „Zapory” i jego żołnierzy, którzy zginęli w 1949 roku.

Na koniec uroczystości pod Ścianą Śmierci odbył się Apel Pamięci, a zebrani złożyli znicze i wieńce.

Wydarzenie zostało objęte Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Andrzeja Dudy.

***

Hieronim Dekutowski urodził się 24 września 1918 roku w Dzikowie, wsi będącej dziś częścią Tarnobrzega. W 1930 r. ukończył szkołę powszechną w Tarnobrzegu. Od 1930 do 1938 r. był uczniem tarnobrzeskiego Państwowego Gimnazjum i Liceum im. Hetmana Jana Tarnowskiego. Aktywnie działał w ruchu harcerskim.

 W 1939 r. wstąpił w szeregi Polskich Sił Zbrojnych we Francji, po jej kapitulacji ewakuowany do Wielkiej Brytanii. We wrześniu 1943 r. zrzucony do Polski jako cichociemny. Był żołnierzem Kedywu na Lubelszczyźnie, a w 1944 r. stanął na czele Kedywu Inspektoratu Rejenowego AK Lublin-Puławy. 

W czasie akcji „Burza” ochraniał sztab Komendy Okręgu Lublin. W sierpniu 1944 r. podjął nieudaną próbę przedostania się na pomoc walczącej Warszawie. W pierwszej połowie 1945 r. przeprowadził wiele akcji przeciwko siłom NKWD i formacjom polskiego aparatu bezpieczeństwa komunistycznego. Od czerwca 1945 r. dowodził wszystkimi oddziałami leśnymi na Lubelszczyźnie. Po amnestii w 1945 r. rozformował zgrupowanie, a sam na czele kilkunastu współtowarzyszy próbował przedrzeć się przez Czechosłowację do amerykańskiej strefy okupacyjnej Niemiec. Po niepowodzeniu wrócił i ponownie stanął na czele reaktywowanego zgrupowania partyzanckiego w ramach zrzeszenia WiN. Po amnestii w 1947 r. zaprzestał prowadzenia akcji zbrojnych i ujawnił się. Zagrożony aresztowaniem, podjął próbę ucieczki z kraju.

Aresztowany 16 IX 1947 r. Na podstawie wyroku komunistycznego sądu z 15 XI 1948 r. skazany na karę śmierci. Stracony w więzieniu mokotowskim w Warszawie 7 III 1949 r.

Odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari i Krzyżem Wielkim Orderu Odrodzenia Polski.

Szczątki Hieronima Dekutowskiego odnalazł zespół kierowany przez profesora Krzysztofa Szwagrzyka, latem 2012 r. w kwaterze „Ł” Cmentarza Wojskowego na Powązkach.

Polecamy:

• Wystawa Hieronim Dekutowski „Zapora”
• Broszura: Major Hieronim Dekutowski „Zapora” (1918–1949)
• Publikacja: Wilcze tropy. Zeszyt 4. „Zapora” – Hieronim Dekutowski
• Maciej Żuczkowski: Jeden z 316 – Hieronim Dekutowski „Zapora” (1918-1949)
• Sławomir Poleszak: Siedmiu z „Łączki”
• „Gdzie by była Polska, gdyby nie Żołnierze Wyklęci”? Jacek Pawłowicz gościem cyklu „Historia toczy się dziś”
• „Biuletyn IPN” nr 5/2023 – Polscy Bohaterowie
• „Zapora” mnie uratował – notacja Mariana Pawełczaka „Morwy” na portalu opowiedziane.ipn.gov.pl
• „To co »Zapora« zadecydował, to było święte”. Premiera notacji Izabelli Kochanowskiej na portalu opowiedziane.ipn.gov.pl
• „Zapora. Nigdy się nie poddam”. Koncert Galowy w hołdzie Żołnierzom Wyklętym. Widowisko muzyczno-multimedialne w Filharmonii Krakowskiej opowiadające o życiu mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”
• Film: Hieronim Dekutowski „Zapora” – Żołnierze Niezłomni