English version
Jednym z najwybitniejszych fotografów powstańczych był Eugeniusz Lokajski (ur. 14 grudnia 1908 r.). To właśnie jego obrazy należą do najbardziej znanych i rozpoznawalnych świadków historii Powstania. Udokumentował on wydarzenia pomiędzy 1 sierpnia a 25 września (wtedy zginął) na ponad ośmiuset zdjęciach (tyle udostępnia w bibliotece cywfrowej Muzeum Powstania Warszawskiego).
Praca fotograficzna Lokajskiego jest dziś nieocenionym źródłem informacji o ludziach i wydarzeniach; często również jedynym dowodem obecności tych osób w Warszawie w czasie powstania. Fotografia samego Lokajskiego z kotkiem, wykonana jego aparatem, zdjęcie Różyczki Goździejewskiej – najmłodszej sanitariuszki, i wiele innych materiałów, stanowią istotne źródło historyczne.
Ważnym dokumentem i jednocześnie źródłem inspiracji dla samych powstańców okazał się film upamiętniający zdobycie budynku PAST-y przy ul Zielnej 37/39 przez powstańców Batalionu „Kiliński”. Dnia 21 sierpnia 1944 r. film ten miał swoją premierę w kinie Palladium i wywołał wśród oglądających prawdziwą euforię.
W zbiorze fotografii i filmów znalazły się obrazy ze ślubów, pogrzebów, walk ulicznych, piwnic i opustoszałych, zrujnowanych piwnic. Wielu powstańców wspomina nauczyciela sportowego, który robił zdjęcia walk i codziennego życia Warszawy w tym czasie. Na jego zdjęciach znaleźli się między innymi: Jan Łompierz „Matejko” (na fotografii ze szpitala przy ul. Moniszki 11), Bożena Pawłowska „Magda” (na zdjęciu dziewczyna z lusterkiem), Zbigniew Olszewski „Sęp” (zdjęcie walczących z pierwszych dni powstania).
Olimpijczyk z aparatem
Eugeniusz Lokajski przed wojną był sportowcem. Odnosił sukcesy jako wszechstronny lekkoatleta. Początkowo startował w zawodach pięcioboju i dziesięcioboju. W 1935 r. zdobył srebrny medal w pięcioboju na mistrzostwach świata w Budapeszcie. Spróbował wszystkiego, aby ostatecznie znaleźć dyscyplinę, w której był najlepszy. W 1936 r. ustanowił rekord Polski w rzucie oszczepem i wystartował w tej konkurencji na olimpiadzie w Berlinie. Na treningu przed zawodami olimpijskimi uzyskał rezultat 73,27 m, co było trzecim, wynikiem na świecie. Niestety kontuzja uniemożliwiła Lokajskiemu zdobycie wtedy medalu.