Nawigacja

Видання IPN укр

Historia z IPN

Archiwum Pełne Pamięci. Aleksander Kołodziejczyk z pierwszego masowego transportu więźniów do KL Auschwitz

Użyczane przez osoby prywatne materiały archiwalne, IPN poddaje digitalizacji. Pliki cyfrowe trafiają do instytutowego zasobu, a oryginały zwracane są właścicielom w nienaruszonym stanie.

  • Aleksander Kołodziejczyk (w górnym rzędzie, czwarty od lewej) w czasach szkolnych (25 czerwca 1923 r.). Fot. Archiwum IPN Aleksander Kołodziejczyk (w górnym rzędzie, czwarty od lewej) w czasach szkolnych (25 czerwca 1923 r.). Fot. Archiwum IPN
  • Zajęcia z topografii wojskowej (16 lutego 1938 r.). Fot. Archiwum IPN Zajęcia z topografii wojskowej (16 lutego 1938 r.). Fot. Archiwum IPN
  • List Aleksandra Kołodziejczyka z KL Auschwitz z marca 1944 r. adresowany do mamy, Stanisławy. Fot. Archiwum IPN List Aleksandra Kołodziejczyka z KL Auschwitz z marca 1944 r. adresowany do mamy, Stanisławy. Fot. Archiwum IPN
  • List Aleksandra Kołodziejczyka z KL Auschwitz z marca 1944 r. adresowany do mamy, Stanisławy. Fot. Archiwum IPN List Aleksandra Kołodziejczyka z KL Auschwitz z marca 1944 r. adresowany do mamy, Stanisławy. Fot. Archiwum IPN
  • Aleksander Kołodziejczyk podczas pobytu na terenie Niemiec (Geesthacht, 30 marca 1946 r.). Fot. Archiwum IPN Aleksander Kołodziejczyk podczas pobytu na terenie Niemiec (Geesthacht, 30 marca 1946 r.). Fot. Archiwum IPN
  • Aleksander Kołodziejczyk z żoną Zdzisławą (Kraków, 1 sierpnia 1949 r.). Fot. Archiwum IPN Aleksander Kołodziejczyk z żoną Zdzisławą (Kraków, 1 sierpnia 1949 r.). Fot. Archiwum IPN
  • Aleksander Kołodziejczyk jako nauczyciel w Technikum Budowlanym w Krakowie (1964/1965). Fot. Archiwum IPN Aleksander Kołodziejczyk jako nauczyciel w Technikum Budowlanym w Krakowie (1964/1965). Fot. Archiwum IPN
  • Podczas uroczystości w KL Auschwitz. Fot. Archiwum IPN Podczas uroczystości w KL Auschwitz. Fot. Archiwum IPN
  • Kartka pocztowa Państwowego Muzeum w Oświęcimiu z 1951 r. przedstawiająca dziedziniec bloku 11, na którym dokonywano egzekucji. Fot. Archiwum IPN Kartka pocztowa Państwowego Muzeum w Oświęcimiu z 1951 r. przedstawiająca dziedziniec bloku 11, na którym dokonywano egzekucji. Fot. Archiwum IPN
  • Fotokopia z fotografii przedstawiającej załadunek więźniów pierwszego transportu do KL Auschwitz (Tarnów, 14 czerwca 1940 r.). Na odwrocie podpisy więźniów, zebrane po zakończeniu wojny. Fot. Archiwum IPN Fotokopia z fotografii przedstawiającej załadunek więźniów pierwszego transportu do KL Auschwitz (Tarnów, 14 czerwca 1940 r.). Na odwrocie podpisy więźniów, zebrane po zakończeniu wojny. Fot. Archiwum IPN
  • Byli więźniowie pierwszego transportu do KL Auschwitz podczas rocznicowych obchodów (Oświęcim, 27 stycznia 1970 r.). W dolnym rzędzie widoczni m.in. Aleksander Kołodziejczyk (drugi od lewej) oraz pierwszy polski więzień KL Auschwitz, Stanisław Ryniak (pierwszy od prawej). Fot. Archiwum IPN Byli więźniowie pierwszego transportu do KL Auschwitz podczas rocznicowych obchodów (Oświęcim, 27 stycznia 1970 r.). W dolnym rzędzie widoczni m.in. Aleksander Kołodziejczyk (drugi od lewej) oraz pierwszy polski więzień KL Auschwitz, Stanisław Ryniak (pierwszy od prawej). Fot. Archiwum IPN
  • Materiały historyczne użyczone IPN w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci. Fot. Archiwum IPN Materiały historyczne użyczone IPN w ramach projektu Archiwum Pełne Pamięci. Fot. Archiwum IPN

Z takiej możliwości skorzystała Gabriela Grabowska, która użyczyła nam pamiątki po wujku, Aleksandrze Kołodziejczyku, przewiezionym 14 czerwca 1940 r. z Tarnowa w pierwszym masowym transporcie więźniów do KL Auschwitz.

Urzędnik, związkowiec, żołnierz

Aleksander Kołodziejczyk urodził się 21 stycznia 1914 r. w Krakowie, jako syn Feliksa i Stanisławy z d. Woźniakowskiej. W okresie międzywojennym pracował w Urzędzie Skarbowym w Krakowie przy ul. Wiślnej 7, a także wchodził w skład Zarządu Krakowskiego Koła Związku Zawodowego Pracowników Skarbowych. W tym czasie działał także w PPS. W latach 1937-1938 był słuchaczem kursu w Wołyńskiej Szkole Podchorążych Rezerwy Artylerii im. Marcina Kątskiego w garnizonie Włodzimierz Wołyński. Wśród użyczonych materiałów odnaleźć możemy m.in. fotografię przedstawiającą zajęcia z topografii, datowaną na 16 lutego 1938 r.

Na mocy tajnej mobilizacji z wiosny 1939 r. Kołodziejczyk powołany został do służby wojskowej i oddelegowany do budowy schronów przy granicy polsko-niemieckiej. Jako żołnierz 27. Dywizji Piechoty brał udział w kampanii wrześniowej, podczas której został ranny i 19 września dostał się do niewoli niemieckiej. W lutym 1940 r. udało mu się uciec i wrócić do Krakowa, jednak już 4 maja został aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu policyjnym przy ul. Konarskiego 17 w Tarnowie.

KL Auschwitz, więzień nr 112

13 czerwca 1940 r. z cel tarnowskiego więzienia wywołano 753 osoby wytypowane do przewiezienia do obozu koncentracyjnego w Auschwitz, założonego przez Niemców na terenie przedwojennych koszar w Oświęcimiu. Wśród nich znalazł się Aleksander Kołodziejczyk, który tego dnia, wraz z pozostałymi więźniami, został przewieziony do łaźni żydowskiej w celu kąpieli i dezynfekcji. Rankiem 14 czerwca zostali odeskortowani na stację kolejową, skąd pociągiem wyruszyli do Auschwitz. Do obozu dotarło ostatecznie 728 więźniów. Kołodziejczyk otrzymał numer obozowy 112.

W Auschwitz Kołodziejczyk przydzielany był do różnych prac fizycznych na terenie obozu, m.in. do robót ziemnych i transportowych. Ostatecznie w 1941 r. trafił do komanda Bauleitung-Malerei, gdzie pracował jako malarz. Równocześnie, pod pseudonimem „Zając”, aktywnie działał w obozowym ruchu oporu, na czele którego stali działacze socjalistyczni Stanisław Dubois i Norbert Barlicki. Z zaświadczenia podpisanego przez współwięźniów w 1947 r. wyraźnie przebija jego bohaterska postawa w udzielaniu pomocy osobom, które trafiły do Auschwitz: „Niejednokrotnie narażał się przy tym na chłostę, utratę dobrego miejsca pracy, a nierzadko na utratę życia. Cokolwiek robił dla współwięźniów czynił to bezinteresownie, ustosunkowując się do kolegów przyjaźnie, serdecznie i uczynnie, czym zaskarbił sobie ich wzajemność i wdzięczność”. Warto zwrócić uwagę, że wśród przekazanych kopii pamiątek znalazły się, adresowane do rodziny, listy Kołodziejczyka z Auschwitz.

W związku z sytuacją na froncie wschodnim, 29 października 1944 r. Kołodziejczyk został wywieziony z Auschwitz w głąb Rzeszy. Początkowo trafił do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, gdzie był wykorzystywany do pracy w zakładach lotniczych Heinkla. Następnie trafił do podobozu KL Neuengamme w miejscowości Porta Westfalica. Tam też, 2 maja 1945 r., doczekał wyzwolenia przez wojska amerykańskie.

Zamieszkał w Altenburgu, gdzie wspólnie z innym uczestnikiem pierwszego transportu do Auschwitz Janem Chlebowskim (numer obozowy 622) organizował akcję powrotu do Polski. Z tego okresu odnaleźć możemy, dedykowaną mamie, fotografię Kołodziejczyka z miejscowości Geesthacht, datowaną na 30 marca 1946 r., na której uwieczniony został w mundurze ogniomistrza podchorążego rezerwy artylerii Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie.

Powrót do Krakowa

Po przyjeździe do kraju początkowo wrócił do pracy w Urzędzie Skarbowym w Krakowie. Wkrótce rozpoczął także studia na Wydziale Architektury Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie oraz został członkiem PZPR. Po ukończeniu studiów pracował w przedsiębiorstwach budowlanych, m.in. przy budowie Huty im. Lenina. Od 1959 r. był nauczycielem w Technikum Budowlanym im. Franciszka Zubrzyckiego w Krakowie, gdzie pełnił również funkcję przewodniczącego Koła Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej. Jego żoną była architekt Zdzisława Kołodziejczyk z d. Strug.

Po wojnie Kołodziejczyk regularnie uczestniczył w uroczystościach związanych z kolejnymi rocznicami pierwszego masowego transportu więźniów do KL Auschwitz, jak również kolejnymi rocznicami wkroczenia oddziałów Armii Czerwonej do obozu. Pamiątki z tych wydarzeń stanowią najobszerniejszą część materiałów przekazanych do zasobu IPN. Odnajdziemy wśród nich m.in. kartkę pocztową z 1951 r. przedstawiającą dziedziniec bloku 11, na którym dokonywano egzekucji, symboliczne naszywki więźniów politycznych KL Auschwitz (tzw. winkle), czy też liczną korespondencję związaną z organizowanymi uroczystościami.

Szczególną uwagę przykuwa fotokopia ze znanej fotografii, przedstawiającej załadunek więźniów do wagonów na stacji w Tarnowie. Na jej odwrocie odnaleźć można kilkadziesiąt podpisów uczestników pierwszego transportu do Auschwitz wraz z ich numerami obozowymi, w tym m.in. podpis pierwszego polskiego więźnia Auschwitz, Stanisława Ryniaka (numer obozowy 31). Być może zostały one zebrane podczas Zjazdu Koleżeńskiego byłych więźniów I transportu do Auschwitz, zorganizowanego przez tarnowski Oddział ZBOWiD w dniach 13-14 czerwca 1965 r.

Aleksander Kołodziejczyk zmarł 7 czerwca 1975 r. Został pochowany na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.

***

Misją IPN jest zachowanie pamięci o dziejach Polski i Polaków w XX wieku. W szczególny sposób jest ona realizowana poprzez projekt Archiwum Pełne Pamięci, skierowany do osób prywatnych i instytucji, które chcą przekazać IPN-owi zgromadzone materiały historyczne i pamiątki z epoki. Ocalone od zapomnienia są starannie zabezpieczane i opisywane przez pracowników Instytutu, aby przez kolejne lata mogły służyć badaczom najnowszej historii lub jako pomoc edukacyjna dla najmłodszych pokoleń Polaków. Informacje o projekcie Archiwum Pełne Pamięci – tel. 12 289 14 12 oraz w internecie: https://archiwumpamieci.pl

Tekst Radosław Kurek

do góry