English versionBarbara Zbrożyna – urodziła się 1 września 1923 roku w Lublinie, kształciła się w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i Warszawie pod kierunkiem Xawerego Dunikowskiego i Franciszka Strynkiewicza. Po wojnie uczestniczyła w rekonstrukcji zniszczonych rzeźb Warszawy i współtworzyła awangardową Grupę 55, jedną z najważniejszych formacji artystycznych okresu PRL.
Barbara Zbrożyna była autorką licznych pomników i kompozycji przestrzennych, w tym rzeźby Przekupki na Mariensztacie (1949), oraz nagrobków Xawerego Dunikowskiego (1966) i Stanisława Herbsta (1974). Jej twórczość ewoluowała od realizmu ku ekspresyjnej deformacji i abstrakcji, a podejmowane przez nią cykle rzeźbiarskie – takie jak Sarkofagi czy Figury żałobne – podejmowały refleksję nad ludzkim losem, przemijaniem i pamięcią.
Represje komunistyczne
Od połowy lat 70 XX w. Barbara Zbrożyna aktywnie angażowała się w działania opozycyjne. Między innymi w 1976 roku podpisała „Memoriał 101” oraz tzw. „List 59”, jako przejaw protestu przeciwko zmianom w Konstytucji PRL, między innymi wpisaniu do niej przewodniej roli partii PZPR oraz trwałego i nienaruszalnego sojuszu z ZSRR. Wystąpiła również w obronie więźniów politycznych, m.in. jako sygnatariuszka apelu z 1985 roku ustanawiającego „Tydzień Więźnia Politycznego”.
Za swoją aktywność znalazła się w kręgu zainteresowania Służby Bezpieczeństwa. W 1976 roku została objęta Sprawą Operacyjnego Rozpracowania „Lola”, w ramach której stosowano wobec niej podsłuch telefoniczny, inwigilację korespondencji oraz zakaz wyjazdów zagranicznych. Figuruje również w dokumentach rozpracowań kryptonim „Watra” oraz „Wernix”, dotyczących środowisk opozycyjnych i artystycznych Warszawy. W notatkach SB określano ją jako osobę prezentującą „postawy antysocjalistyczne”.
Działaczka środowisk artystycznych
Równolegle do pracy twórczej prowadziła działalność pedagogiczną i społeczną. Uczyła w liceach plastycznych w Warszawie, Zakopanem i Wiśniczu Nowym, a także była instruktorem terapii plastycznej w szpitalu oraz aktywną działaczką Związku Polskich Artystów Plastyków, którego w latach 1982–1983 była prezesem.
Dziedzictwo
Barbara Zbrożyna zmarła 15 grudnia 1995 roku w Warszawie i została pochowana na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach. Jej prace znajdują się m.in. w zbiorach Muzeów Narodowych w Warszawie, Krakowie i Poznaniu.
IPN przypomina jej postać jako artystki niezależnej, która w czasach politycznej opresji potrafiła łączyć twórczość, odwagę cywilną i sprzeciw wobec niesprawiedliwości systemu.