Instytut Pamięci Narodowej

Więcej: Oddaliśmy hołd ofiarom zbrodni w Hucie Pieniackiej – Ukraina, Warszawa 28 lutego 2025 r.

28 lutego 1944 r. doszło do jednego z najbardziej brutalnych mordów na ludności polskiej, który został dokonany rękami Ukraińców z 14. Dywizji Grenadierów SS Galizien, Ukraińskiej Policji Pomocniczej oraz oddziałów OUN-UPA. W dniu masakry oddziały SS, ukraińscy kolaboranci i chłopi otoczyli Hutę Pieniacką. Mieszkańców spędzono do centrum miejscowości, gdzie dokonano selekcji – mężczyzn zabijano na miejscu. Następnie ludność cywilną, w tym kobiety, dzieci i starców, palono żywcem w stodołach, rozstrzeliwano lub mordowano przy użyciu broni białej. Cała wieś została spalona i doszczętnie zniszczona, a dobytek rozkradziony. Szacuje się, że w masakrze zginęło ok. 850 osób.

Po wojnie Huta Pieniacka nie została odbudowana. W 2005 r. staraniem bliskich ofiar Zbrodni w Hucie Pieniackiej oraz Rady Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa na miejscu tragedii stanął pomnik upamiętniający pomordowanych. W 2008 r. zarejestrowano Stowarzyszenie Huta Pieniacka. Z inicjatywy jego członków uporządkowany został teren cmentarza wiejskiego w Hucie Pieniackiej, a kilkanaście ocalałych nagrobków zostało poddanych renowacji i konserwacji.

***

Zbrodnia Wołyńska

Skoordynowana akcja mordowania Polaków przez ukraińskich nacjonalistów rozpoczęła się 11 lipca 1943 r., w dniu, który później został nazwany krwawą niedzielą. Oddziały UPA zaatakowały w 99. miejscach. Polskie wsie były otaczane, mieszkańcy mordowani, dobytek rozkradany, a zabudowania palone. W lipcu celem ukraińskich napadów stało się ponad 500 skupisk polskiej ludności – wsi i osad. W kolejnych miesiącach ataki trwały z różnym natężeniem. Ich kolejne nasilenie miało miejsce na początku 1944 r., kiedy nastąpił odwrót wojsk niemieckich z frontu wschodniego.  

W ramach kolejnych kroków podejmowanych przez Ukraińców akcja mordowania Polaków została rozszerzona w rejon Lwowa i na teren Podola, które w poprzednich latach nie były dotknięte rzeziami. Powstawanie polskich oddziałów samoobrony i dużych oddziałów polskiego podziemia niepodległościowego oraz nadejście Armii Czerwonej przerwało falę zbrodni na Polakach.

Według ustaleń historyków w latach 1943–1945 z rąk ukraińskich nacjonalistów zginęło ogółem od 100 do 120 000 Polaków. Ofiarami mordów byli również, w dużo mniejszej skali, Rosjanie, Ukraińcy, Żydzi, Ormianie, Czesi i przedstawiciele innych narodowości zamieszkujących Wołyń. Kolejne setki tysięcy zostało zmuszone do ucieczki i straciło cały dobytek i dorobek pokoleń. Około 1500 skupisk polskiej ludności zostało starte z powierzchni ziemi i nigdy nie zostało odbudowane.

W świetle prawodawstwa międzynarodowego, mordy popełnione przez Ukraińców głównie na Polakach kwalifikowane są jako ludobójstwo. Dla upamiętnienie ofiar Zbrodni Wołyńskiej i innych mordów dokonanych na obywatelach II Rzeczpospolitej przez ukraińskich nacjonalistów w czasie II wojny światowej 22 lipca 2016 r Sejm Rzeczypospolitej Polskiej ustanowił 11 lipca Narodowym Dniem Pamięci Ofiar Ludobójstwa dokonanego przez ukraińskich nacjonalistów na obywatelach II Rzeczypospolitej Polskiej.

Instytut Pamięci Narodowej gromadzi informacje o osobach pomordowanych w Bazie Ofiar Zbrodni Wołyńskiej. Integralną częścią projektu jest interaktywna mapa zbrodni, na której oznaczono miejsca śmierci powiązane z danymi ofiar i faktami opisanymi w bazie.