Nawigacja

Видання IPN укр

Aktualności

Prezentacja książki „Deportacje obywateli polskich z Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w 1940 roku” – Warszawa, 30 marca 2004 r.

W dniu 30 marca 2004 roku o godz. 11.00 w Instytucie Pamięci Narodowej w Warszawie odbyła się prezentacja książki „Deportacje obywateli polskich z Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w 1940 roku” opracowanej przez Biuro Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji oraz Federalną Służbę Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej. Otwierając spotkanie prof. Leon Kieres prezes Instytutu Pamięci Narodowej, podziękował stronie rosyjskiej za doskonałą współpracę przy przygotowywaniu publikacji. Podkreślił, że kolejne wspólnie wydane dokumenty pokazują, że możemy mówić o pozytywnych relacjach polsko – rosyjskich. Prezes IPN zaznaczył, że dzięki tej współpracy będziemy mogli uzyskać odpowiedź na niejedno nurtujące nas pytanie. Dodał, że w najbliższym czasie przygotowana będzie, we współpracy z archiwistami rosyjskimi, publikacja poświęcona problematyce Powstania Warszawskiego. Następnie głos zabrał Nikołaj Afanasjewski Ambasador Federacji Rosyjskiej w RP. Na wstępie zaznaczył, że publikacja „Deportacji...” to doskonały wkład w stosunki polsko – rosyjskie. - Musimy myśleć o przyszłości naszych stosunków ale nie wolno nam zapominać o przeszłości – mówił Nikołaj Afanasjewski. Wyraził przekonanie, że współpraca archiwistów sprzyja budowaniu nowych stosunków pomiędzy Polską i Rosją.
Prace nad powstaniem publikacji, jej zawartość oraz dramatyczne losy deportowanych przybliżyli: Bernadetta Gronek dyrektor Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów IPN oraz gen. mjr Wasilij Christoforow naczelnik Zarządu Rejestracji i Zbiorów Archiwalnych Rosyjskiej Federalnej Służby Bezpieczeństwa. Gen W. Christoforow zaznaczył, że właśnie dzięki otwarciu archiwów rosyjskich możemy podać prawdziwą ilość deportowanych w 1940 roku- 297 280 tys. osób.

Wystąpienia podsumował Piotr Mirecki radca generalny MSWiA. Zwrócił uwagę, że ta publikacja zostanie zapisana na kartach historii z trzech powodów. Po pierwsze dlatego, że dotyczy ludzkich losów i stanowi dług jaki spłacamy tym, którzy z deportacji nigdy nie wrócili. Drugie, że praca nad książką była bardzo trudna dla obu stron i udało się ją doprowadzić do końca oraz to, że „Deportacje....” wpisują się w europejską dyskusję na temat wypędzeń.
Spotkanie zakończyło się dyskusją w czasie której zostały poruszone m.in. sprawy publikacji dokumentów dotyczących Powstania Warszawskiego. Gen. Władimir Winogradow z Zarządu Rejestracji i Zbiorów Archiwalnych FSB FR powiedział, że strona rosyjska udostępni nowe, wcześniej niepublikowane materiały dotyczące przebiegu Powstania Warszawskiego.



fot. 1

fot. 2

fot. 3

fot. 4

fot. 5

fot. 6

fot. 7

fot. 8



Współpraca historyczno-archiwalna z Federalną Służbą Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej rozpoczęła się w 2000 r. – początkowo z Ministerstwem Spraw Wewnętrznych i Administracji, a od 2001 roku także z Instytutem Pamięci Narodowej. W efekcie przyniosła ona dotychczas opublikowanie ponad 270 dokumentów z lat 1939-1941. Opracowane zostały wspólnie dwa poważne dzieła o charakterze naukowym, zawierające bogaty wybór nieznanych dotychczas dokumentów, opublikowanych w dwu językach: rosyjskim i polskim. Dokumenty owe udostępniło Główne Archiwum Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej. Publikacje, o których mowa ukazały się pod tytułami:

  • „Polskie podziemie na terenach Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w latach 1939-1941” – rok wyd. 2001

  • „Deportacje obywateli polskich z Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w 1940 roku” – rok wyd. 2003

Zamiarem naszych historyków i archiwistów pracujących we Wspólnej Grupie Roboczej jest wydanie kolejnego dzieła zawierającego wybór dokumentów dotyczących zagadnień z jeszcze niedostatecznie udokumentowanej problematyki wiążącej się z Powstaniem Warszawskim. Książka będzie opierała się tym razem zarówno na dokumentach rosyjskich, jak i polskich.
Obecnie prezentujemy drugie z powyższych dzieł – „Deportacje obywateli polskich z Zachodniej Ukrainy i Zachodniej Białorusi w 1940 roku”. Książka, która zawiera 170 dokumentów z Archiwum Głównego FSB i 2 dokumenty z Archiwum Prezydenta FR stawia w konkretnym, udokumentowanym wymiarze rezultaty deportacji dokonanych w 1940 roku.
Przez swą masowość i brutalność, deportacje były niezwykle tragiczne dla wywożonych na Sybir i do Kazachstanu obywateli polskich. Tragizm ten oddają publikowane w książce dokumenty. Wymierzone przeciwko określonym grupom społecznym skazanym na powolne wyniszczenie, wywózki te spowodowały nieludzkie cierpienia całych rodzin. Pierwszą deportacją – 10 lutego 1940 roku – wymierzoną w osadników i leśników, według materiałów źródłowych NKWD zostało objętych 139 299 osób. Druga wielka deportacja – 13 kwietnia 1940 roku – dotknęła 60 351 osób. Byli to członkowie rodzin represjonowanych wcześniej oficerów Wojska Polskiego, policjantów, strażników więziennych, żandarmów, wywiadowców, a także ziemian, fabrykantów i wysokich urzędników państwowych. Trzecią, nie mniej wielką deportacją, przeprowadzoną w czerwcu i lipcu 1940 roku, objęto 76 246 bieżeńców, czyli uciekinierów z terenów Generalnego Gubernatorstwa i ziem włączonych do Rzeszy, którzy poszukiwali opieki u władz sowieckich, a zamiast niej znaleźli się w transportach wiozących ich na Sybir. Oprócz nich aresztowano i wywieziono 16 617 osób samotnych, a ponadto 4767 polskich wojskowych i policjantów internowanych do lipca 1940 roku na Litwie. W sumie tegoż roku objęto deportacjami 297 280 osób, zaś miary dopełniło dodatkowe wysiedlenie z 800-metrowej strefy przygranicznej mieszkańców 35 541 gospodarstw wiejskich. Działania owe w znacznym stopniu przyczyniły się do depolonizacji ziem zabużańskich.
Znaczenie tej publikacji polega przede wszystkim na przytoczeniu oryginalnych dokumentów, dotychczas w ogóle nie udostępnianych badaczom historii najnowszej. Doboru dokumentów do publikacji dokonali wspólnie archiwiści Federalnej Służby Bezpieczeństwa Federacji Rosyjskiej oraz Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów Instytutu Pamięci Narodowej. Komitet Redakcyjny przygotowując je do druku postawił przed sobą zadanie przedstawienia ich w wersji oryginalnej i polskim tłumaczeniu, co znacznie ułatwia korzystanie z książki. Książka jest wyposażona w aparat naukowy (przypisy, indeks nazwisk i spis miejscowości).

Wybrane dokumenty



do góry