English version
Książki
Dokumenty zbrodni wołyńskiej t. 2, oprac. Edward Gigilewicz, Leon Popek, Paweł Sokołowski, Tadeusz Zych, IPN, Muzeum - Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu, Warszawa-Lublin-Tarnobrzeg 2024, 344 s., ISBN 978-83-8376-024-7
Drugi tom Dokumentów zbrodni wołyńskiej udostępnia badaczom zeznania zawarte w dwóch kolejnych księgach przechowywanych w Muzeum - Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu, nazywanych przez twórców źródła Księgą zieloną oraz Księgą brunatną. Nazwy te zaczerpnięto od koloru ich okładek. W księgach tych zawarto kolejne relacje na temat zbrodni wołyńskiej dokonanej na terenie woj. wołyńskiego oraz w Małopolsce Wschodniej, zebrane przez działaczy Komitetu Ziem Wschodnich od stycznia do lipca 1944 r. W całym zbiorze przechowanym przez Urszulę Szumską (tzw. Archiwum Szumskiej) zostały one oznaczone numerami od 1620* do 2075 (w t. 1 Dokumentów zbrodni wołyńskiej wydano poz. 1–1620). Dwie księgi, stanowiące podstawę źródłową niniejszej edycji, w warstwie merytorycznej są jednym źródłem, gdyż poszczególne (numerowane) ciągi zeznań zawarte w jednej księdze znajdują kontynuację w drugiej. Oprócz systemu numeracji zespalającego oba zeszyty, w obu jednostkach archiwalnych znalazły się stosowne odnośniki wskazujące na istnienie dalszego ciągu relacji w drugiej z ksiąg. Fakt ten sugeruje, że zamiarem twórców źródła było stworzenie zbioru relacji ułożonych według nadanych im numerów porządkowych.
Dokumenty zbrodni wołyńskiej tom 1, oprac. Edward Gigilewicz, Leon Popek, Paweł Sokołowski, Tadeusz Zych, IPN, Muzeum - Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu, Warszawa–Lublin–Tarnobrzeg 2023, 328 s., ISBN: 978-83-8229-808-6 (IPN), 978-83-88660-88-7 (Muzeum - Zamek Tarnowskich w Tarnobrzegu)
Dokumenty zbrodni wołyńskiej, stanowiące przedmiot niniejszej edycji źródłowej, pochodzą ze zbioru przechowanego przez Urszulę Szumską. Jest to zbiór o szczególnej wartości, ponieważ został wytworzony przez działaczy Komitetu Ziem Wschodnich bezpośrednio po fali mordów na Wołyniu. Ma on formę zeznań, które w większości zostały uwiarygodnione własnoręcznym podpisem naocznego świadka lub adnotacją o źródle informacji. Dokumenty te można zaliczyć do najważniejszych ze wszystkich znanych dotąd pisemnych dowodów zbrodni wołyńskiej. Dzięki nim będziemy mogli dokładniej niż dotychczas oszacować skalę ludobójstwa, którego dopuścili się ukraińscy nacjonaliści na Polakach mieszkających na Wołyniu, oraz przywrócić pamięć o ofiarach – często z imienia i nazwiska – kolejnym pokoleniom.
Tomasz Ceran, Zbrodnia pomorska 1939. Początek ludobójstwa niemieckiego w okupowanej Polsce, Bydgoszcz–Warszawa 2024, 451 s., ISBN 978-83-8229-958-8
Książka w ramach projektu badawczego „II wojna światowa i okupacje ziem polskich 1939–1944/45”
Publikacje Delegatury IPN w Bydgoszczy: tom 2
Praca opisuje przyczyny, przebieg, rozmiary i skutki zbrodni pomorskiej 1939, czyli eksterminacji polskiej ludności cywilnej, osób chorych psychicznie oraz pomorskich Żydów w pierwszych miesiącach okupacji niemieckiej na terenie przedwojennego województwa pomorskiego (Pomorza Nadwiślańskiego i Kujaw).
Komiksy
Wincenty Witos – premier rządu 1920, scenariusz Maciej Jasiński, rysunki Jacek Michalski, wkładka historyczna Janusz Skicki, IPN, Towarzystwo Przyjaciół Muzeum W. Witosa w Wierzchosławicach, Warszawa 2022, 64 s., ISBN 978-83-8229-486-6
Komiks opowiada o Wincentym Witosie, premierze rządu polskiego od 24 lipca 1920 do 13 września 1921 roku, a więc w okresie wojny polsko-bolszewickiej i decydującej o jej przebiegu bitwy warszawskiej. Pokazuje barwne postaci czołowych wówczas polityków i wojskowych, a także wydarzenia rozgrywające się nie tylko w gabinetach rządowych czy na sali sejmowej, lecz także na froncie wojny.
Krzysztof Wyrzykowski, Sławomir Zajączkowski, Monte Cassino 1944. Bitwa Dziesięciu Armii, Warszawa 2024, 88 s., ISBN 978-83-8229-999-1
Bitwa o klasztor Monte Cassino – będący częścią niemieckiej linii umocnień zwanej linią Gustawa to jedna z najkrwawszych odsłon II wojny światowej. Począwszy od stycznia 1944 r. przez pięć kolejnych miesięcy umocnienia niemieckie starali się przełamać Amerykanie, Brytyjczycy, Francuzi, Marokańczycy, Algierczycy, Nowozelandczycy (w tym także Maorysi), Hindusi i Gurkhowie. Ostatecznie wszystkie ataki zakończyły się fiaskiem i ogromnymi stratami, sięgającymi 50 tys. żołnierzy. Dopiero wejście do walki 2 Korpusu Polskiego i jego dwa szturmy z 12 i 18 maja 1944 r. doprowadziły do przełamania linii Gustawa i otwarcia aliantom drogi na Rzym. Zwycięstwo pod Monte Cassino stało się symbolem determinacji Polaków w walce o należne im miejsce w powojennej Europie.
Witold Janik, Sławomir Czuba, Powstanie Warszawskie. Tom II. Komiks paragrafowy, wkładka historyczna Michał Komuda, Karol Mazur, Michał Wójcik, opracowanie graficzne Maciej Czaplicki, autor ilustracji Roman Kucharski, IPN, Muzeum Powstania Warszawskiego, Warszawa 2023, 112 s., ISBN 978-83-8229-811-6
Edukacyjny komiks paragrafowy Powstanie Warszawskie. Tom II to kontynuacja przygód 17-letniej Zosi ps. „Oczko” i 15-letniego Janka ps. „Wydra”. Ich historia w tym tomie rozpoczyna się 5 sierpnia na warszawskiej Woli, gdzie żołnierze batalionów „Zośka” i „Parasol” zapisują jedne z najpiękniejszych kart walk powstańczych. Oprócz starć frontowych, czytelnicy będą mogli także przyjrzeć się życiu i problemom cywili w walczącej Warszawie oraz emocjom im towarzyszącym. Książka zawiera na końcu materiał edukacyjny poświęcony powstaniu oraz biografie najważniejszych postaci.
Periodyki
„Biuletyn IPN” nr 4/2024 – Katyń – prawda i kłamstwo
Katyń – prawda i kłamstwo – to hasło kwietniowego numeru „Biuletynu IPN”. W kwietniu i maju 1940 r. funkcjonariusze NKWD wymordowali ok. 22 tys. polskich jeńców wojennych i więźniów. Po odkryciu i ujawnieniu zbrodni przez Niemców wiosną 1943 r. Sowieckie Biuro Informacyjne ogłosiło komunikat oskarżający o ten mord Niemców, a Goebbelsa o szerzenie bredni wymierzonych przeciwko Związkowi Sowieckiemu. Do dziś wielu Rosjan wierzy w rozpowszechnione wtedy kłamstwo katyńskie.
Miało to być założycielskie kłamstwo komunistycznej Polski.
Przez kilkadziesiąt lat w powojennych encyklopediach polskich pisano Katyń – miejsce masowej zbrodni hitlerowskiej. Bezwzględnie usuwano i niszczono pomniki i tablice pamiątkowe, na których Katyń związany był z rokiem 1940. Oczywistością było, że w 1940 roku na Ziemi Smoleńskiej nie było żadnych Niemców, więc zbrodni mogli dokonać tylko Sowieci.
Na warszawskich Powązkach panowie w długich płaszczach usuwali wszelkie kartki z nazwą Katyń. Cóż z tego, jeśli we wszystkie tradycyjne święta narodowe, a także w święto Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny nad nieoznakowaną Dolinką Katyńską biła łuna światła od setek ciasno, jeden przy drugim ustawianych zniczy. Taka jest Polska. Pamięci o zbrodni katyńskiej nie udało się zniszczyć. Przetrwała. Dziś przypominamy prawdę i kłamstwo o Katyniu.
„Biuletyn IPN” nr 5/2024 – Monte Cassino
„Jak dzieci w roku 2100 uczyć się będą [polskiej] historii, to z całej II wojny światowej zostaną tylko Monte Cassino i Powstanie Warszawskie” – napisał niegdyś ojciec Józef Maria Bocheński. Coś w tym jest, dlatego przypominając cztery bitwy pod Monte Cassino, a zwłaszcza tę czwartą – polską, zwycięską, przedstawiamy jednocześnie wysiłek zbrojny Polaków na wielu frontach II wojny światowej.
Towarzyszymy polskim dywizjonom myśliwskim w Wielkiej Brytanii, tworzeniu baz przerzutowych nieopodal Brindisi w południowych Włoszech, jesteśmy z I Dywizją Pancerną gen. Maczka w Normandii. Wspominamy o losie cywilów, którzy wyszli z nieludzkiej ziemi z Armią Andersa. Wśród nich trudno pominąć sporą grupę artystów, aktorów teatralnych i filmowych. To oni zadbali o życie kulturalne w naszych bazach wojskowych. Oni też uwiecznili szlak Armii gen. Andersa.
„Biuletyn IPN” nr 3/2024 – 1949. Niezłomni
W marcu zwykle wspominamy Żołnierzy Wyklętych. Najnowszy numer „Biuletynu IPN” ukazuje trudny rok 1949. Komuniści skupiają już w swych rękach pełnię władzy w Polsce. Od zajęcia polskich Kresów przez Związek Sowiecki mija pięć lat, od kapitulacji niemieckiej III Rzeszy – cztery lata, od sfałszowanych wyborów – dwa. Nie ulega wątpliwości, że kres zorganizowanego na większą skalę oporu nastąpił w 1947 r. – po oszustwie wyborczym i ogłoszeniu amnestii, która też okazała się oszustwem. Z tego punktu widzenia rok 1949 nie stanowi żadnego przełomu. W „Biuletynie IPN” pokazujemy epigonów walki o niepodległość na utraconych Kresach i w pojałtańskiej Polsce. Przedstawiamy tych, którzy giną w walce i tych, którzy są mordowani w więzieniach. Winą jednych i drugich było pragnienie Niepodległej.