Instytut Pamięci Narodowej

Jan Paweł II w Szczecinie

W czerwcu 2007 r. minęło dwadzieścia lat od wizyty w Szczecinie Ojca Świętego Jana Pawła II. Jubileusz stał się okazją do wspomnień oraz przyczynkiem do tego, aby wydać materiały źródłowe nawiązujące do pamiętnych dla miasta wydarzeń. Publikowane dokumenty – meldunki operacyjne, które naczelnicy Wydziałów IV i V Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych w Szczecinie kierowali do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych w Warszawie – zawierają informacje o sytuacji w relacjach państwo–Kościół na Pomorzu Zachodnim, przygotowaniach, przebiegu i echach papieskiej wizyty.

Marzec 1968 w Trójmieście

Pierwsza próba obszernej prezentacji genezy, przebiegu i reperkusji protestu studenckiej i szkolnej młodzieży w Trójmieście w marcu 1968 r. Autor przybliża stosunkowo mało znany fragment najnowszych dziejów Gdańska, Gdyni i Sopotu – do tej pory na ogół przez piszących o dziejach tych miast po 1945 r. niedoceniany i pozostający w cieniu Grudnia '70 i Sierpnia '80. Sprzeciw trójmiejskiej młodzieży wobec monopolu PZPR i jej pragnienie wolności przedstawia na tle sytuacji społeczno-politycznej. Także i na Wybrzeżu Gdańskim studencki protest miał duży wpływ na polityczne dojrzewanie młodej inteligencji i kształtowanie się postaw opozycyjnych. Aby lepiej pokazać ówczesne uwarunkowania, prof. Marek Andrzejewski pisze o propagandowych masówkach w zakładach pracy i o zebraniach uczelnianych organizacji partyjnych. Stara się oddać klimat polityczny okresu „późnego Gomułki”, wykorzystując w tym celu źródła archiwalne, relacje uczestników, prasę i literaturę przedmiotu.

Dzierżoniów – wiek miniony

Niniejsza publikacja stanowi plon naukowej konferencji historycznej „Dzierżoniów – wiek miniony”, która odbyła się w Dzierżoniowie w dniach 16–18 marca 2007 r. przy współpracy Instytutu Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu, Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocławskiego i Urzędu Miejskiego w Dzierżoniowie. Patronat objął Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. Imprezie, która zgromadziła szerokie grono specjalistów – historyków, historyków sztuki, architektów i innych znawców tematu, przysłuchiwały się aktywnie rzesze mieszkańców, co w przypadku historii najnowszej dało pożądaną płaszczyznę konfrontacji materiałów źródłowych z pamięcią świadków zdarzeń. Całości towarzyszyła wystawa przedwojennych widokówek dzierżoniowskich ze zbiorów Anny Grużlewskiej, pokaz powojennych kronik filmowych tyczących miasta i nowa – niezwykle aktualna – sceniczna interpretacja sztuki Gerharta Hauptmanna „Tkacze”, zaproponowana przez Teatr Kątem, w reżyserii Grzegorza Stawiaka. W Izbie Regionalnej zaprezentowano wystawę Instytutu Pamięci Narodowej Oddział we Wrocławiu „Stan wojenny na Dolnym Śląsku".

Kościół i Prymas Stefan Wyszyński 1956–1966

Publikacja stanowi zbiór artykułów poświęconych funkcjonowaniu Kościoła katolickiego w Polsce w okresie rządów komunistycznych od przełomu Października 1956 r. do obchodów milenijnych w 1966 r. Autorzy skoncentrowali się na osobie prymasa Stefana Wyszyńskiego oraz warunkach, w jakich działał wówczas polski Kościół, w tym jego lokalne struktury, narażone na rozliczne antyreligijne akcje, podejmowane przez reżim komunistyczny. Omówiono również relacje między PRL a Stolica Apostolską. Publikację uzupełnia aneks z dokumentami odnoszącymi się do różnorakich działań komunistów wobec Kościoła w Polsce.

Marzec 1968 w dokumentach MSW, t. 1: Niepokorni

Kuźnia broni III Rzeszy

Zlokalizowany na Górnym Śląsku niemiecki przemysł zbrojeniowy rozwijał się i modyfikował wraz ze zmieniającymi się priorytetami wojennymi III Rzeszy, stając się z biegiem czasu jednym z najważniejszych elementów gospodarki prowadzącego działania militarne państwa. Wykorzystując bogate niemieckie materiały archiwalne, autor odtwarza przebieg wyjątkowo skomplikowanych zmian w strukturze własnościowej na tych terenach, głównie w polskiej części regionu (m.in. w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym), zajętej przez Niemców w 1939 r., a także wyjaśnia motywy rozwoju poszczególnych gałęzi przemysłu oraz przyczyny zróżnicowanej dynamiki zaangażowania w górnośląską gospodarkę niemieckiego sektora prywatnego i państwowego. Niezwykle interesująco opisana została rywalizacja między najwyższymi instancjami wojskowo-rządowymi (Wehrmacht, Główny Urząd Powierniczy Wschód, SS) o przejęcie kontroli nad produkcją zakładów górnośląskich i nadanie jej charakteru odpowiadającego własnym interesom. Ujęte statystycznie szczegółowe dane dotyczące działalności konkretnych zakładów i wytwarzanego przez nie asortymentu wojskowego w latach 1939–1945 w pełni uzasadniają przyjęty przez autora tytuł książki.

Podręcznik bezpieki

„Podręcznik bezpieki” jest publikacją ukazującą metody działania komunistycznej Służby Bezpieczeństwa. Przedstawiono w niej najczęściej dyskutowane dziś problemy związane z pracą operacyjną bezpieki. Ukazano środki (narzędzia) działania SB. Zdefiniowano i omówiono podstawowe kategorie osobowych źródeł informacji wykorzystywanych przez piony operacyjne SB, działające na terenie PRL w latach 1970–1989. Najwięcej miejsca poświęcono tajnym współpracownikom, osobno omawiając problematykę związaną z ich werbunkiem, współpracą (prowadzeniem źródła, łącznością z nim, szkoleniem i wychowaniem oraz kontrolą), jak i zakończeniem współpracy. W dalszej kolejności przedstawiono rzeczowe środki pracy operacyjnej – najwięcej miejsca poświęcając technice operacyjnej oraz obserwacji zewnętrznej.

Wywiad i kontrwywiad Armii Krajowej

Od Hitlera do Stalina

Prowadzona w Polsce dyskusja historyczna nie potrafi wyzwolić się ze szkodliwych stereotypów, zgodnie z którymi totalitaryzm brunatny (III Rzeszy) powinien być w pełni potępiony, natomiast totalitaryzm czerwony (sowiecki) należy traktować z większą wyrozumiałością i zrozumieniem dla idei komunistycznej.

Operacja: zniszczyć Kościół

W czasach komunistycznej dyktatury Kościół katolicki był konsekwentnie zwalczany przez reżim. Represje wobec duchownych realizowano zarówno przy pomocy aparatu administracyjnego, serwilistycznych wobec władzy prokuratur i sądów, jak i za pośrednictwem komunistycznej policji politycznej. Prezentowane artykuły, publikowane w różnych czasopismach – choć przede wszystkim w „Dzienniku Polskim” w serii „Krakowski Oddział IPN i »Dziennik Polski« przypominają” – ukazują zróżnicowane działania reżimu wymierzone przeciwko Kościołowi.