Instytut Pamięci Narodowej

Olsztyńska „Solidarność” 1980–1981

Katalog wystawy pod tym samym tytułem, otwartej 22 września 2008 r. w Olsztynie, przygotowanej przez tamtejszą Delegaturę Oddziału IPN w Białymstoku. Zawiera liczne zdjęcia, faksymile dokumentów oraz komentarze historyczne. Autorką tekstów, scenariusza, a także redaktorem katalogu jest Renata Gieszczyńska.

Getto białostockie. Doświadczenie Zagłady – świadectwa literatury i życia

Książka jest specyficzną, bo odbiegającą od tradycyjnej metodologii historycznej, monografią naukową białostockiego getta, ujmującą badany temat przez pryzmat człowieka doświadczającego Zagłady i świadectw literackich tego doświadczenia. Oprócz tego przeanalizowano w niej świadectwa osób ratujących Żydów, a także zeznania współsprawców zagłady białostockiego getta. Wielkim atutem pracy jest jasny i czytelny przekaz, również w części odnoszącej się do zagadnień filozoficznych i teorii literatury.

Rotmistrz Witold Pilecki 1901–1948

W uchwale, jaką w 2008 roku przyjął Senat Rzeczpospolitej Polskiej „w sprawie przywrócenia pamięci zbiorowej Polaków bohaterskiej postaci rotmistrza Witolda Pileckiego” czytamy: „całe życie Witolda Pileckiego jest wzorem, jak żyć i jak – jeśli trzeba – umierać za Ojczyznę. Pamięć o nim powinna być jednym z elementów budujących zbiorową tożsamość Polaków”. Służbę Polsce rozpoczął w czasie wojny z bolszewikami 1920 r. Walczył podczas kampanii wrześniowej 1939 r., a następnie w strukturach Polskiego Państwa Podziemnego. W 1940 r., wykonując misję zleconą przez dowództwo ZWZ, dobrowolnie poddał się aresztowaniu i wywózce do KL Auschwitz, by tam zdobyć informacje o obozie oraz zorganizować konspirację niepodległościową. Na skutek zagrożenia dekonspiracją podjął decyzję o ucieczce, którą udało mu się szczęśliwie przeprowadzić. W 1944 r. walczył w Powstaniu Warszawskim w Zgrupowaniu Chrobry II. Od 1945 r. – w II Korpusie Wojska Polskiego we Włoszech, skąd decyzją gen. Władysława Andersa powrócił do komunistycznej Polski, by odtworzyć rozbite po działaniach wojennych struktury wywiadowcze, działające dla Rządu Rzeczpospolitej na Obczyźnie. Aresztowany w maju 1947 r., został osadzony w Areszcie Śledczym przy ul. Rakowieckiej w Warszawie i poddany okrutnemu śledztwu. Pomimo tortur do końca zachował bohaterską – żołnierską postawę. Pozostał wierny dewizie: Bóg, Honor, Ojczyzna. Przed II wojną światową Witold Pilecki nowatorsko gospodarzył w rodzinnym majątku w Sukurczach. Organizował pomoc społeczną, kółka rolnicze i kursy przysposobienia wojskowego. Założył rodzinę. Rozwijał zdolności artystyczne: rysował, malował, pisał wiersze… Do roku 1989 wszelkie informacje o dokonaniach i losie Witolda Pileckiego podlegały w PRL ścisłej cenzurze. Miejsce jego pochówku do dziś pozostaje nieznane.

Operacja „Zorza II”. Służba Bezpieczeństwa i Komitet Wojewódzki PZPR wobec wizyty Jana Pawła II w Trójmieście (czerwiec 1987)

Bydgoszcz 3–4 września 1939. Studia i dokumenty

Sędziowie Wojskowego Sądu Rejonowego w Szczecinie i ich wyroki. Studia i materiały

Twarze szczecińskiej bezpieki

W informatorze personalnym zaprezentowana została organizacja i struktura policji politycznej działającej na terenie województwa szczecińskiego w latach 1945–1990. Pierwsza z dwóch zasadniczych części książki, zawiera zestawienie tabelaryczne obsady stanowisk kierowniczych UB i SB, z podziałem na trzy etapy w latach 1945–1956, 1956–1975 i 1975–1990, oraz rozgraniczeniem na struktury wojewódzkie i lokalne (powiatowe i rejonowe). Druga część informatora przedstawia ponad 200 biogramów funkcjonariuszy, którzy w czasie swojej służby pełnili funkcje kierownicze. Były to stanowiska, które miały faktyczny wpływ na wyznaczanie zadań i ich realizację: szefa Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego/Wojewódzkiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Publicznego i jego zastępców, komendantów wojewódzkich Milicji Obywatelskiej i ich zastępców ds. Służby Bezpieczeństwa, naczelników poszczególnych wydziałów UB i SB, kierowników samodzielnych sekcji SB oraz struktur powiatowych i rejonowych aparatu bezpieczeństwa. Nie udało się jednak przedstawić sylwetek wszystkich osób wymienionych w zestawieniu tabelarycznym, na co wpływ miał przede wszystkim stan zachowania dokumentacji aktowej.

Działalność aparatu represji na zachodnim pograniczu Polski w latach 1945–1950

Polska w 1945 r. musiała zbudować od podstaw system ochrony nowej granicy zachodniej. Proces ten odbywał się w wyjątkowo niesprzyjających warunkach, takich jak nieuregulowany status prawny byłych ziem niemieckich włączonych tym czasie w obręb państwa polskiego, intensywne zjawiska migracyjne występujące w tej części Europy oraz dokonujące się przejmowanie władzy w kraju przez polityków PPR. Istotne znaczenie miała także przebudowa przez nich struktury gospodarki na wzór radziecki.

Urząd bezpieczeństwa w Brzozowie 1944–1956

Wojciech Szczepański „Wspomnienia. Lipiec 1944 – grudzień 1957”

Wojciech Szczepański (1914–1993) – oficer Wojska Polskiego, uczestnik kampanii wrześniowej, żołnierz Polski Podziemnej, działacz Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Prezentowane w publikacji wspomnienia obejmują okres od lipca 1944 do grudnia 1957 r. Autor – komendant jarosławskiego Obwodu Armii Krajowej, a następnie kierownik Krakowskiego Okręgu Zrzeszenia WiN – z perspektywy czterdziestu lat przedstawia realizację planu „Burza” w rejonie Jarosławia, dramatyczną sytuację AK po wkroczeniu Armii Czerwonej, modyfikacje form oporu wobec nowego okupanta, początkowy okres sowietyzacji Polski oraz swój pobyt w więzieniach Polski Ludowej. Wspomnieniom towarzyszą refleksje oraz wnikliwa analiza sytuacji społeczno-politycznej ówczesnej Polski. Wspomnienia zostały spisane przez autora w 1988 roku. Obecnie trafiają do rąk czytelników w formie opracowanej, opartej o szeroką kwerendę archiwalną.