Instytut Pamięci Narodowej

Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, t. III: 1975–1990

Trzeci, i zarazem ostatni, tom informatora o kadrze kierowniczej aparatu bezpieczeństwa w Polsce to efekt kilkuletniej pracy kilkudziesięciu historyków i archiwistów Instytutu Pamięci Narodowej. Zespołowi temu, w wyniku żmudnych badań, udało się ustalić obsadę stanowisk kierowniczych w latach 1975–1990 w całym aparacie Służby Bezpieczeństwa, począwszy od ministrów i wiceministrów, poprzez funkcjonariuszy pełniących funkcje kierownicze w centrali MSW i komendach wojewódzkich, aż do zastępców szefów do spraw SB w 329 rejonowych urzędach spraw wewnętrznych. Tą drogą zewidencjonowano ponad 3 tys. funkcjonariuszy. Nasza wiedza o aparacie bezpieczeństwa, o jego funkcjonowaniu, a także o przemianach w Polsce w latach 1989–1990, jest dzięki temu dużo szersza.

Artyści a Służba Bezpieczeństwa

Niepodległości! Wolności!

Prezentowany w tomie „Niepodległości! Wolności!” wybór publicystyki autorstwa pracowników poznańskiego oddziału Instytutu Pamięci Narodowej dotyczy najnowszej historii Polski. Powstał w wyniku kilkuletniej współpracy Instytutu z redakcją dziennika „Głos Wielkopolski”. Publikowane na łamach gazety artykuły o niepodległościowym podziemiu, poznańskim Czerwcu 1956, tworzeniu „Solidarności” i stanie wojennym powstały w wyniku badań dokumentów z zasobu archiwalnego Instytutu. Umożliwiło to młodym historykom szeroką prezentację najnowszych wyników ich prac badawczych.

„Szpieg Watykanu”. Kapłan greckokatolicki ks. Bazyli Hrynyk (1896–1977)

Ks. Bazyli (w języku ukraińskim Wasyl) Hrynyk to jedna z czołowych postaci Kościoła greckokatolickiego w okresie PRL. Przedwojenny proboszcz katedry w Przemyślu, wykładowca miejscowego Seminarium Duchownego i bliski współpracownik przemyskiego ordynariusza bp. Jozafata Kocyłowskiego, już od pierwszych lat powojennych znalazł się w orbicie zainteresowań aparatu bezpieczeństwa. Ponieważ o sytuacji grekokatolików po II wojnie światowej starał się informować Stolicę Apostolską, w 1954 r. został aresztowany, oskarżony o „szpiegostwo na rzecz Watykanu” i skazany na karę więzienia. Po wyjściu na wolność stał się głównym organizatorem duszpasterstwa greckokatolickiego i nieformalnym „liderem” nieuznawanego przez władze komunistyczne Kościoła greckokatolickiego. Uwieńczeniem aktywności ks. Hrynyka było mianowanie go w 1967 r. przez prymasa Stefana Wyszyńskiego generalnym wikariuszem grekokatolików w Polsce.

„Jurandowcy”. Powstańcy wileńscy 1944. Historia i życie codzienne 1. Brygady Wileńskiej Armii Krajowej

Zbrodnie przeszłości. Opracowania i materiały prokuratorów IPN, t. 2: Ludobójstwo

Władze wobec Kościołów i związków wyznaniowych w Wielkopolsce w latach 1945–1956

Niniejsza publikacja, drugi tom „Studiów i materiałów poznańskiego IPN”, stanowi próbę przybliżenia czytelnikowi ciekawego, a dotąd słabo zbadanego zagadnienia, jakim były działania podejmowane przez różne organy władz partyjno-państwowych „na odcinku wyznaniowym” w Wielkopolsce w latach 1945–1956. Zamieszczone artykuły pokazują ich skalę i zróżnicowanie. Cenzura prasy i wydawnictw religijnych, zmasowany atak propagandowy, inwigilacja, konfiskata mienia na masową skalę, likwidacja organizacji przykościelnych, przymusowa laicyzacja szkolnictwa, a wreszcie aresztowania i surowe wyroki.

SB a Lech Wałęsa. Przyczynek do biografii

Prezentowana książka dotyka jednego z najbardziej kontrowersyjnych tematów w najnowszej historii Polski – relacji między Lechem Wałęsą i komunistyczną Służbą Bezpieczeństwa. Autorzy, wykorzystując wszystkie dostępne źródła, podjęli próbę wyjaśnienia sprawy tajnego współpracownika „Bolka”, także losów dokumentów SB dotyczących jego osoby. Publikacja ta, stanowiąc istotny przyczynek do poznania historii Lecha Wałęsy, nie aspiruje jednak do miana pełnej biografii tego polityka ani też opisania całokształtu działań SB wobec jego osoby.

Wołyniak, legenda prawdziwa

Józef Zadzierski „Wołyniak” od szesnastego roku życia walczył o Polskę, najpierw w szeregach wojska, potem w partyzantce. Zginął, gdy miał dwadzieścia trzy lata. Ale w tym krótkim czasie zyskał sobie opinię geniusza partyzantki i obrońcy Polaków, zamieszkałych na Zasaniu w okolicach Leżajska, przed Niemcami i Ukraińcami, a w końcu przed NKWD i UB. Niezwyczajne i tragiczne było jego życie. Ale tak bywało z ludźmi, którzy wytyczali trudne polskie drogi do wolności.

Arcybiskup Ignacy Tokarczuk – Kościół – władza – opór społeczny

Publikacja jest poświęcona osobie ks. abp. Ignacego Tokarczuka, wieloletniego ordynariusza diecezji przemyskiej (1965–1993), który zasłynął w skali kraju jako inicjator rozwoju budownictwa sakralnego i powiększenia sieci parafialnej w diecezji. Sprzeciw władz komunistycznych wzbudzała także jego działalność duszpasterska, zwłaszcza występowanie przeciwko programowej ateizacji społeczeństwa, krytyka walki z religią i Kościołem katolickim. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych bp Tokarczuk udzielał wsparcia przedstawicielom opozycji demokratycznej, a następnie NSZZ „Solidarność”. Po wprowadzeniu stanu wojennego wspierał duchowo i materialnie osoby represjonowane za działalność związkową, co do końca funkcjonowania ustroju miało negatywny wpływ na stosunek do niego władz komunistycznych.