Instytut Pamięci Narodowej

Bartosz Januszewski, Nie tylko Wołyń. Polacy i Ukraińcy – krótka historia najtrudniejszego ćwierćwiecza (1918–1945), Gdańsk-Warszawa 2026, 160 s. + 96 s. wkł., ISBN 978-83-8376-884-7

Seria: „Pamięć, Historia, Tożsamość”: tom 1

W ponadtysiącletnich dziejach polsko-ukraińskiego sąsiedztwa nie brakowało momentów trudnych. To jednak dwudziestolecie międzywojenne i II wojna światowa naznaczyły nasze relacje szczególnym piętnem, które do dziś kładzie się cieniem na prawdziwie partnerskich stosunkach między naszymi państwami i narodami.

Owego „najtrudniejszego ćwierćwiecza” nie da się jednak sprowadzić do hasła: „Wołyń”. Bez zarysowania szerszej panoramy stosunków polsko-ukraińskich w pierwszej połowie XX w. nie sposób zrozumieć ludobójstwa, do jakiego doszło na kresach południowo-wschodnich RP w latach 1939–1945.

Pierwszym konfliktem zbrojnym, z jakim przyszło się zmierzyć odradzającej się w 1918 r. Rzeczypospolitej, był spór o Lwów i Galicję Wschodnią. Zwycięstwo Polaków zaciążyło na stosunkach polsko-ukraińskich w całym międzywojniu i przyczyniło się do radykalizacji ukraińskiego ruchu narodowo-wyzwoleńczego.

Inspirowany darwinizmem społecznym i niemieckim nazizmem ukraiński nacjonalizm przez cały okres międzywojenny podsycał wśród obywateli polskich narodowości ukraińskiej nienawiść do Rzeczypospolitej i Polaków. Eksplozja tak roznieconego szowinizmu nastąpiła w latach II wojny światowej. Wówczas nie tylko na Wołyniu, lecz także w Małopolsce Wschodniej, na Polesiu i Lubelszczyźnie Ukraińcy dopuścili się kainowej zbrodni na swoich polskich sąsiadach i współobywatelach.