Instytut Pamięci Narodowej

Katarzyna Wilczok, Radykałowie „Solidarności”. Kierownictwo MKZ Katowice w sporze o program i taktykę działania NSZZ „Solidarność” w latach 1980–1981, Warszawa 2019, 256 s. + 16 s. wkł. zdj., ISBN: 978-83-8376-599-0 (seria „Monografie”, t. 144)

MKZ Katowice NSZZ „Solidarność” powstał w wyniku strajku w Hucie Katowice we wrześniu 1980 r. Jego działacze doprowadzili do podpisania z komisją rządową porozumienia społecznego, czwartego po szczecińskim, gdańskim i jastrzębskim. Wkrótce MKZ Katowice stał się jednym z największych w kraju ośrodków regionalnych Związku. Jego przewodniczący Andrzej Rozpłochowski brał udział w pracach Krajowej Komisji Porozumiewawczej i Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność”.

Książka prezentuje stanowisko MKZ Katowice wobec programu i taktyki działania „Solidarności”, określa wpływ MKZ Katowice na przyjęte przez „Solidarność” rozwiązania, opisuje reakcje ogólnopolskiego kierownictwa Związku na koncepcje programowe tego regionalnego ośrodka oraz odpowiada na pytanie o istotę radykalizmu MKZ Katowice.

Książka składa się ze wstępu, pięciu rozdziałów, zakończenia, aneksu oraz bibliografii. We wstępie zostały przedstawione założenia pracy, w tym poruszona kwestia radykalizmu MKZ Katowice, stan badań, baza źródłowa oraz struktura pracy.

Pierwszy rozdział został poświęcony nakreśleniu genezy powstania NSZZ „Solidarność”, opisowi negocjacji prowadzonych przez MKZ NSZZ z siedzibą w Hucie „Katowice” z komisją rządową oraz założeniom programowym utworzonego regionalnego ośrodka Związku.

W drugim rozdziale przedstawiono koncepcje programowe MKZ Katowice, prezentowane w regionie jak i podczas posiedzeń Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”. Zwrócono szczególną uwagę na sprawę wolnych sobót, kwestię więźniów politycznych i cenzury, stosunek do PZPR, władz i systemu politycznego PRL czy na problemy aprowizacyjne w PRL. Zostały także scharakteryzowane reakcje MKZ Katowice na wydarzenia rozgrywające się w związku z kryzysem bydgoskim z marca 1981 r.

Rozdział trzeci stanowi kontynuację problemową poprzedniego, chociaż pojawiają się w nim nowe wątki jak np. odniesienie się do dziesięciopunktowego programu premiera Wojciecha Jaruzelskiego, udział Andrzeja Rozpłochowskiego w grupie roboczej KKP ds. więźniów politycznych oraz Zespole ds. opracowania projektu ustawy o związkach zawodowych. Został w nim opisany przebieg I Walnego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” Regionu Śląsko-Dąbrowskiego, podczas którego doszło do zjednoczenia działających regionalnych ośrodków ruchu związkowego, co równocześnie oznaczało koniec istnienia MKZ Katowice. Przedstawiono także dalsze losy kierownictwa MKZ Katowice.

Czwarty rozdział prezentuje poglądy Andrzeja Rozpłochowskiego przedstawione podczas I Krajowego Zjazdu Delegatów NSZZ „Solidarność” oraz w trakcie posiedzeń Komisji Krajowej.

Ostatni piąty rozdział zawiera próbę analizy kilku istotnych wątków, tylko pośrednio ze sobą związanych, jednak stanowiących dopełnienie i wyczerpanie całości podjętej problematyki. W rozdziale tym można zapoznać się z przyczynami wewnątrzzwiązkowej krytyki działań i postaw kierownictwa MKZ Katowice, z krótką charakterystyką aktywności aparatu bezpieczeństwa wobec tej struktury, a także współpracą MKZ Katowice z innymi MKZ w województwie katowickim i kraju. Ponadto została zwrócona uwaga na sposób prowadzenia przez Andrzeja Rozpłochowskiego posiedzenia KKP, na którym nastąpiło publiczne apogeum konfliktu, jaki istniał między Anną Walentynowicz a Lechem Wałęsą. W rozdziale prześledzono także sposoby rozwiązywania przez kierownictwo MKZ Katowice innych konfliktów, zarówno wewnątrzzwiązkowych, jak i z władzami PRL.

Integralną część pracy stanowi aneks zawierający treść porozumienia katowickiego z 11 września 1980 r., wykaz członków MKZ Katowice, charakterystykę ich sylwetek (do chwili objęcia funkcji w MKZ Katowice) oraz porządkujący dla odbiorcy wykaz wszystkich posiedzeń KKP/KK NSZZ „Solidarność” wraz z ujętym zakresem tematycznym spotkań, opatrzony komentarzem bibliograficznym. Podsumowanie poruszonej problematyki zostało zawarte w zakończeniu. Na końcu książki zamieszczono bibliografię oraz indeks nazwisk.