Instytut Pamięci Narodowej

Istnieje wiele publikacji i opracowań poświęconych dziejom Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej, które ukazują perspektywę centrum władzy. Przedstawiają one problemy związane z najważniejszymi decyzjami politycznymi czy gospodarczymi, które miały przełomowy wpływ na cały kraj. Tymczasem wydaje się, że wciąż w niewystarczający sposób zbadano procesy, które zachodziły w mniejszych ośrodkach, z dala od decyzyjnego centrum.

W literaturze naukowej za peryferie uznaje się obszary gorzej rozwinięte, często o niskiej stopie zaludnienia oraz wysokości przeciętnych dochodów. Są to miejsca zmarginalizowane i pomijane przez politycznych decydentów, wykluczone pod względem dostępu do dóbr. Nie zapadają tam przełomowe decyzje, zaś napięcia społeczne nie wywołują reperkusji o charakterze ogólnopolskim. Tożsamość peryferyjna wiąże się z poczuciem marginalizacji, niedowartościowania bądź kompleksu niższości. Peryferie mogą dotyczyć zarówno obszaru geograficznego, ale także kwestii politycznych, kulturowych, ekonomicznych, cywilizacyjnych czy społecznych. 

Celem ogólnopolskiej konferencji naukowej „Peryferie PRL (1956-1980)” jest analiza wydarzeń oraz procesów politycznych, które zachodziły na peryferiach w latach 1956-1980. Pragniemy, aby autorzy referatów podjęli zagadnienia dotyczące obszarów wiejskich, gminnych, powiatowych, a także gorzej rozwiniętych bądź zmarginalizowanych ośrodków miejskich i wojewódzkich. Referenci w swoich wystąpieniach powinni zwrócić szczególną uwagę na ukazanie specyfiki omawianych miejsc. Jakie elementy charakteryzowały daną przestrzeń jako peryferie? W jaki sposób omawiany obszar różnił się od dużych, lepiej rozwiniętych ośrodków? Jakie odmienne procesy polityczne zachodziły na prowincji? 

Tematyka konferencji umożliwia spojrzenie w szerokiej i interdyscyplinarnej perspektywie. Do udziału w niej zapraszamy przedstawicieli różnych dyscyplin nauki – historii, socjologii, politologii, antropologii oraz geografii.

Proponowane zagadnienia badawcze

• specyfika działania organizacji partyjnych PZPR oraz stronnictw satelickich w mniejszych ośrodkach
• nieformalne, lokalne układy powiązań, nadużycia władzy partyjno-państwowej na peryferiach
• polityczne degradacje („zesłania”) na prowincję
• wpływ lokalnej władzy na życie społeczne, oświatę, kulturę itp. na peryferiach
• specyfika działalności prasy i mediów na peryferiach
• rezonans wydarzeń o charakterze ogólnopolskim na prowincji, m.in. przełomy polityczne, „polskie miesiące”, wymiany aparatu partyjnego itp.
• nomenklatura kadr w mniejszych ośrodkach
• lokalne elity władzy: studia prozopograficzne i badania biograficzne

Informacje organizacyjne

• zgłoszenia do udziału w konferencji i abstrakty (do 2500 znaków) proponowanych referatów należy przesyłać na załączonym formularzu do 1 kwietnia 2026 r. na adres email: piotr.juchowski@ipn.gov.pl
• decyzja o zakwalifikowaniu na konferencję zostanie ogłoszona do 30 kwietnia 2026 r.
• program konferencji zostanie opublikowany do 10 maja 2026 r.
• organizatorzy przewidują wydanie tomu pokonferencyjnego, publikacja w formie tomu studiów zostanie wydana nakładem wydawnictwa IPN, a prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia tekstów dostosowanych do instrukcji wydawniczej IPN do 30 września 2026 r.
• za udział w konferencji nie będzie pobierana opłata, prelegentom zostanie zapewnione wyżywienie podczas konferencji oraz nocleg, a pracownicy IPN rozliczają udział w konferencji w ramach delegacji służbowych

Termin konferencji – 10 czerwca 2026 r. (środa)

Miejsce konferencji – aula Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Kielcach, Aleja na Stadion 1, 25-127 Kielce

Kontakt z organizatorami – dr Piotr Juchowski (sekretarz konferencji), e-mail: piotr.juchowski@ipn.gov.pl, tel. +48 41 340 50 85