Instytut Pamięci Narodowej

Bogdan Chrzanowski: Akcja „Burza” na terenach Pomorza i Wielkopolski

Wydarzenia na froncie wschodnim, wybuch Powstania Warszawskiego i jego upadek spowodowały, że w Komendzie Okręgu Pomorskiego Armii Krajowej zdawano sobie sprawę, że na Pomorze wkroczy armia sowiecka.

Tomasz Domański: „Zaciemnianie”. Opowieść o „sąsiadach” w filmie „Wśród sąsiadów” Yoava Potasha

Relacje polsko-żydowskie z czasów II wojny światowej to, mimo upływu ponad 80 lat, niewątpliwie wciąż ważny i aktualny dla sporej części społeczeństwa polskiego temat. W ostatnim czasie duże emocje wzbudził film dokumentalny „Wśród sąsiadów” (2024) w reżyserii Joava Potasha.

Marek Klecel: Największa zdobycz wojenna Stalina

„Nie Niemcy, ale Polska jest naszą największą zdobyczą wojenną” – powiedział Józef Stalin po zakończeniu II wojny światowej, w czerwcu 1945 r. Była to dla niego wojna w pełni zwycięska – zaczynał ją z „najlepszym sojusznikiem” Adolfem Hitlerem, a kończył — z pomocą niemających wyjścia aliantów —zniszczeniem konkurenta do rządów nad światem, jako dyktujący warunki zwycięzca, który bierze niemal wszystko.

Anna Płońska: Sport na tułaczym szlaku

Tysiącom dzieci, które opuściły piekło „nieludzkiej ziemi”, należało zapewnić nie tylko warunki umożliwiające przetrwanie wojny i rekonwalescencję po trudach zesłania – ale również pełnowartościowy rozwój. Oznaczało to, że w uchodźczych ośrodkach pojawiło się miejsce dla kultury, działalności społecznej i… sportu.

Marek Klecel: Szkic do portretu Józefa Czapskiego, świadka XX wieku

Józef Czapski, legendarny „kurier z Katynia”, poszukujący polskich oficerów w stalinowskiej Rosji, znał dobrze zarówno Rosję dawną, jak i nową, carską i bolszewicką – jako weteran Wielkiej Wojny, rewolucji bolszewickiej i wojny polsko-sowieckiej 1920 r.

Sławomir Kalbarczyk: Szkot na andersowskim szlaku. Podpułkownik Leslie Reginald Hulls (1892–1980)

Na jego temat istniały skrajne opinie: Sikorski ostro go krytykował, Anders nie mógł się nachwalić. Biskup polowy Wojska Polskiego Józef Gawlina uważał go za drugiego Lawrence’a z Arabii. Kim był kontrowersyjny podpułkownik Armii Brytyjskiej blisko współpracujący w latach 1941–1943 z gen. Władysławem Andersem?

Wojciech Zmyślony: Oczy nad frontem włoskim. 318. Dywizjon Myśliwsko-Rozpoznawczy „Gdański”

Pierwszą jednostką Polskich Sił Powietrznych, która wzięła udział w wyzwalaniu Europy spod niemieckiego panowania, startując z położonych na kontynencie lotnisk, był 318. Dywizjon Myśliwsko-Rozpoznawczy „Gdański”.

Niezależni kombatanci w PRL. Środowisko Świętokrzyskich Zgrupowań Partyzanckich Armii Krajowej „Ponury” – „Nurt” (1957–1989)

Remigiusz Ławniczak: Armia Czerwona w Toruniu w 1945 r. w dzienniku mieszkańca Eugeniusza Przybyła

Ofensywa Armii Czerwonej ruszyła w połowie stycznia 1945 r. W kolejnych tygodniach wojska sowieckie zdobywały tereny Pomorza i Kujaw. Od pierwszych chwil obecności na tych ziemiach Sowieci przystąpili do aresztowania Polaków, których następnie wywożono do obozów pracy w ZSRS.

Joanna Lubecka: Czy Generalne Gubernatorstwo było terytorium okupowanym?

Przyzwyczailiśmy się określać Generalne Gubernatorstwo terytorium okupowanym. Często używamy – w podręcznikach, w dyskusjach bardziej lub mniej naukowych – określenia „pod niemiecką okupacją”. Oczywiście nie ma w tym nic złego, ani błędnego. W ten sposób określamy (w nieco uproszczony sposób) reżim polityczny, panujący na tym terenie po zajęciu go przez niemiecką armię i ustanowieniu tu niemieckich rządów.