English
Korzeni koncepcji Dmowskiego oparcia się na państwach ententy (w tym na Rosji) upatrywać należy co najmniej w latach 1907–1908. Latem 1907 r. odbył on podróż po krajach Europy Zachodniej i nawiązał tam kontakty z politykami. W 1908 r. opublikował książkę Niemcy, Rosja i kwestia polska, w której wyłożył swoje poglądy na sprawy związane z priorytetami polskiej polityki. Zrywał w nich z dominującą w polskim społeczeństwie koncepcją, która głównego przeciwnika upatrywała w Rosji, i na tym miejscu stawiał Niemcy. Orientacja na państwa ententy, przez przeciwników politycznych określana niekiedy niesłusznie mianem „prorosyjskiej”, zaowocowała powołaniem w listopadzie 1914 r. w Warszawie Komitetu Narodowego Polskiego, tzw. pierwszego, złożonego głównie z polityków Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego oraz Stronnictwa Polityki Realnej.
Przedstawiciel interesów Polski na Zachodzie
Załamanie się frontu rosyjsko-niemieckiego w sierpniu 1915 r. i zajęcie całości Królestwa Kongresowego przez Niemców spowodowały, że Rosja przestała być dla liderów Narodowej Demokracji głównym punktem odniesienia w kwestii niepodległości. Podkreślał to sam Dmowski:
„Nie opuszczając terenu rosyjskiego, trzeba było środek ciężkości naszego działania przenieść na Zachód”.
Podczas pobytu w Wielkiej Brytanii i we Francji Dmowski całkowicie przeorientował swoje działania na państwa zachodnie i po upadku carskiej Rosji w lutym 1917 r. zaczął realizować swój autorski pomysł: powołanie nowego Komitetu. Działania Dmowskiego i skupionych wokół niego osób – w tym z Polskiej (Centralnej) Agencji Prasowej w Lozannie – przyśpieszył Akt 5 listopada, wydany przez państwa centralne, ogłaszający niepodległość Polski na terenie dawnej Kongresówki. Po kilku miesiącach, 15 sierpnia 1917 r. w Lozannie w Szwajcarii powołano nowy Komitet Narodowy Polski z Dmowskim jako przewodniczącym. Podobnie jak pierwszy KNP, nowy Komitet złożony był głównie z działaczy Stronnictwa Narodowo-Demokratycznego oraz Stronnictwa Polityki Realnej.
Głównymi zadaniami, które sobie postawił, były: budowanie silnej pozycji politycznej wśród państw alianckich w tym Francji, Włoch, Wielka Brytanii i USA, oraz uznanie przez nie polskiego przedstawicielstwa w formie KNP, objęcie zwierzchnictwa nad formowaną we Francji Armią Polską i nawiązanie ścisłej współpracy z Polonią w USA, a także z przedstawicielami Rady Polskiej Zjednoczenia Międzypartyjnego w Rosji.
Komitet Narodowy Polski został uznany jeszcze w 1917 r. przez rządy: Francji – 20 września, Wielkiej Brytanii – 15 października, Włoch – 30 października, oraz 10 listopada przez USA. Komitet nie aspirował do roli rządu na emigracji, miał pełnić jedynie w kilku kwestiach namiastkę rządu polskiego i być przedstawicielem interesów Polski. Funkcje rządowe spełniał jedynie w kwestii polityki zagranicznej, propagandy i częściowo polityki wojskowej.
W listopadzie władze KNP składały się z 13 członków: prezesa Romana Dmowskiego, wiceprezesa Maurycego Zamoyskiego, sekretarza Jana Jordana Rozwadowskiego oraz Franciszka Fronczaka, Stanisława Grabskiego, Stanisława Kozickiego, Ignacego Jana Paderewskiego, Erazma Piltza, Mariana Seydy, Konstantego Skirmunta, Władysława Sobańskiego, Józefa Wielowieyskiego i Jana Żółtowskiego. Jeżeli chodzi o przynależność polityczną, to: Dmowski, Kozicki, Rozwadowski, Seyda, Wielowieyski i Zamoyski reprezentowali Stronnictwo Narodowo-Demokratyczne; organizację z USA luźno afiliowaną do endecji o nazwie Wydział Narodowy Polskiego Centralnego Komitetu Ratunkowego reprezentował Fronczak i jako prezes honorowy Paderewski (formalnie bezpartyjny); Piltz i Sobański byli przedstawicielami Stronnictwa Polityki Realnej, a środowiska ziemiańskiego – Skirmunt i Żółtowski. Komitet dysponował rozbudowaną strukturą biurokratyczną zajmującą się sprawami prawno-politycznymi, wojskowymi, prasowo-propagandowymi, administracyjnymi i konsularnymi. O intensywności działań KNP świadczy fakt, że w latach 1917–1919 odbyło się niemal 200 posiedzeń Komitetu.