Instytut Pamięci Narodowej

W dniach 5-14 maja 2025 r. zespół Biura Poszukiwań i Identyfikacji Instytutu Pamięci Narodowej (IPN) przeprowadził prace poszukiwawcze w kwaterze C na Cmentarzu Wojskowym w Warszawie.

W latach 1945–1949 kwatera C służyła jako miejsce pochówku ludności cywilnej, Powstańców Warszawskich (przenoszonych z pierwotnych, tymczasowych mogił na terenie miasta), żołnierzy podziemia niepodległościowego, a także osób zmarłych, których pochówek zlecały ówczesne władze miejskie.

Głównym celem prac archeologicznych było odnalezienie miejsc spoczynku ofiar zbrodni komunistycznych. Już w latach 2019-2021 na obszarze kwatery C prowadzono wieloetapowe prace archeologiczne, mające na celu zlokalizowanie miejsc pochówku trzech osób, będących w polu zainteresowania IPN: Antoniny Łomot, Stanisława Kopika ps. „Zemsta” i Stanisława Stankiewicza. Działania te doprowadziły do identyfikacji genetycznej dwóch z nich – Stanisława Kopika i Stanisława Stankiewicza, których tożsamości zostały publicznie ogłoszone w 2022 r.

Analiza dokumentacji archiwalnej z zasobów Zarządu Cmentarza Wojskowego na Powązkach pozwoliła pracownikom BPiI IPN ustalić, że w styczniu 1949 r. w tzw. kwaterze komunalnej (kwatera C), w obecnym rzędzie 10, władze komunistyczne potajemnie pogrzebały dwóch więźniów politycznych okresu stalinowskiego: Mariana Gadomskiego (komendanta Narodowych Sił Zbrojnych „Mrozy”) i Jana Wierzbickiego (policjanta, oficera wywiadu Armii Krajowej).

Podczas obecnych prac terenowych odsłonięto zarysy dwóch dawnych rzędów (grobów) oznaczonych numerami 9 i 10, z których każdy mieścił 15 pochówków. Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami archiwalnymi, szczątki poszukiwanych ofiar miały znajdować się w rzędzie nr 10. Dlatego prace badawcze skoncentrowano na eksploracji 15 pochówków z tego rzędu. Ich celem było ustalenie profili biologicznych pochowanych tam osób oraz zidentyfikowanie ewentualnych obrażeń widocznych na kościach. Zweryfikowano wszystkie odsłonięte pochówki z rzędu nr 10, co pozwoliło na określenie lokalizacji każdego nich na podstawie ustalonej sekwencji w grobie oraz odniesienie jej do dostępnej dokumentacji cmentarnej. Na tej podstawie podjęto do dalszych badań antropologiczno-medycznych szczątki dwóch mężczyzn. Łącznie przebadano obszar o powierzchni ok. 29,8 m².

BPiI IPN, 22.05.2025 r.