Instytut Pamięci Narodowej

Stanisław Mierzwa (1905–1985) – prawnik, działacz ruchu ludowego, jeden z liderów Polskiego Stronnictwa Ludowego (PSL), więzień polityczny PRL.

Urodził się 27 stycznia 1905 roku w Biskupicach Radłowskich. Od wczesnych lat był aktywnym członkiem młodzieżowych organizacji ludowych, w tym Związku Młodzieży Wiejskiej RP „Wici”. Po ukończeniu studiów prawniczych  na Uniwersytecie Jagiellońskim (1934 r.)  podjął działalność polityczną, angażując się w pracę Stronnictwa Ludowego.

W 1937 roku uczestniczył w strajku chłopskim koordynując jego przebieg w Małopolsce i na Śląsku. Po stłumieniu protestów organizował  pomoc aresztowanym oraz ich rodzinom.

W czasie II wojny światowej działał w podziemnych strukturach Stronnictwa Ludowego „Roch”. Angażował się w organizowanie oporu przeciw okupantowi na terenie Małopolski. Zagrożony aresztowaniem przeniósł się w 1944 roku do Warszawy, gdzie kontynuował wcześniejszą działalność w Centralnym Kierownictwie Ruchu Ludowego. Po Powstaniu Warszawskim przez krótki czas przebywał w niemieckim obozie przejściowym Dulag w Pruszkowie z którego zbiegł.  W latach 1944-1945 reprezentował SL „Roch” w Radzie Jedności Narodowej.

28 marca 1945 roku został zatrzymany przez NKWD. Został wywieziony do ZSRS, a następnie skazany w Moskwie w tzw. „procesie szesnastu” na kilka miesięcy więzienia. Po powrocie do kraju latem 1945 roku  powrócił do  działalności politycznej, sprzeciwiając się dominacji PPR i forsowanej przez komunistów likwidacji niezależnego PSL.

We wrześniu 1946 roku został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa i  sądzony w  1947 roku w tzw. procesie II Zarządu Głównego WiN i działaczy PSL, został skazany przez Wojskowy Sąd Rejonowy w Krakowie na 10 lat więzienia, za rzekome kontakty z podziemiem niepodległościowym. Karę odbywał w więzieniach we Wronkach i Warszawie-Mokotowie. Został zwolniony w 1953 roku.

Po wyjściu na wolność Stanisław Mierzwa powrócił do Krakowa i podjął pracę jako adwokat. Jako najważniejszy z liderów środowiska niezależnych ludowców był pod stałą obserwacją organów bezpieczeństwa PRL, które aż do jego śmierci prowadziły przeciwko niemu szereg rozpracowań  np.:

• Sprawa Agenturalno-Grupowa krypt. „Oset” – rozpoczęta w 1957 roku przez KWMO w Krakowie, obejmowała także innych działaczy PSL, zakończona dopiero w 1985 roku, po śmierci Stanisława Mierzwy;
• Sprawa Operacyjnego Sprawdzenia krypt. „Biesiada” – związana z jego udziałem w spotkaniu działaczy ludowych w 1977 roku, gdzie postulował uniezależnienie Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego od PZPR.

Był on także inwigilowany w ramach Sprawy Obiektowej „Akademia”, dotyczącej byłych żołnierzy AK na terenie województwa krakowskiego.

Stanisław Mierzwa zmarł 10 października 1985 roku w Krakowie. Został pochowany w kaplicy grobowej Wincentego Witosa w Wierzchosławicach, co symbolizuje jego niezłomność i wierność ideałom ruchu ludowego.

W sierpniu 1989 roku Sąd Najwyższy w Warszawie uniewinnił Stanisława Mierzwę, rehabilitując go po czterech dekadach oskarżeń i represji.