Instytut Pamięci Narodowej

W przeddzień 94. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości prezes IPN dr Łukasz Kamiński spotkał się po raz drugi w tym roku w Centrum Edukacyjnym IPN im. Janusza Kurtyki z przedstawicielami organizacji opozycyjnych z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych XX w. W spotkaniu uczestniczyli również przedstawiciele pionu ścigania: Dariusz Gabrel – dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Marek Sosnowski – naczelnik Wydziału Nadzoru nad Śledztwami GKŚZpNP i Robert Kopydłowski z tego samego wydziału. W marcu 2012 r. na zaproszenie prezesa IPN doszło do pierwszego spotkania, które zaowocowało powstaniem Grupy Roboczej tychże organizacji, która zajęła się przeglądem najważniejszych spraw, będących przedmiotem wspólnego działania z Instytutem Pamięci Narodowej.

W sobotnim spotkaniu wzięło udział ponad czterdziestu przedstawicieli reprezentujących ogólnopolskie organizacje opozycyjne. Większość z poruszanych spraw dotyczyła kwestii prawnych, prowadzonych m.in. przez prokuratorów Instytutu, i spraw sądowych byłych opozycjonistów.

W imieniu Grupy Roboczej głos zabrał Andrzej Rozpłochowski z „Porozumienia Katowickiego 1980 r.”, który przedstawił inicjatywy grupy, a także odczytał treść podpisanej „Deklaracji współpracy środowisk opozycji antykomunistycznej”, do której dopisały się nowe, przybyłe na spotkanie organizacje.

Andrzej Rozpłochowski wspomniał o inicjatywie, jaką Grupa Robocza powzięła odnośnie do zmian prawnych dotyczących odznaczenia Krzyżem Wolności i Solidarności. W tej sprawie grupa wystosowała pismo do Prezydenta RP z propozycją zmian, które miałyby polegać na wycofaniu odznaczenia z hierarchicznego zaszeregowania, co miałoby spowodować, że Krzyż Wolności i Solidarności mógłby być przyznawany bez względu na posiadanie jakiegokolwiek innego odznaczenia. „Posiadanie innych, nawet najwyższych orderów państwowych, nie może stanowić przeszkody w otrzymaniu tego odznaczenia. (…) Dlatego też należałoby Krzyż Wolności i Solidarności ustanowić odrębną, nowa ustawą, jako odznaczenie pamiątkowe, nadawane przez Prezydenta RP wszystkim bez wyjątku uprawnionym” – napisali w piśmie z 19 czerwca 2012 r., skierowanym do Prezydenta RP przedstawiciele Grupy Roboczej. Andrzej Rozpłochowski poinformował, że na jednym ze spotkań wysłuchano Jana Lityńskiego, który przedstawił stanowisko Kancelarii Prezydenta w sprawie zmian ustawowych, które miałyby otoczyć opieką działaczy antykomunistycznego podziemia niepodległościowego z lat 1956–1989. Projekt takich zmian zaprezentowała również pani Maria Dmochowska ze Stowarzyszenia Wolnego Słowa. Grupa Robocza przychyliła się do przedstawionego przez panią Dmochowską projektu i postanowiła kontynuować nad nim prace.

Ponadto Grupa Robocza podjęła rozmowy z Ministerstwem Sprawiedliwości w następujących sprawach:

• przygotowania zmian ustawowych dotyczących opłat pobieranych w sądach cywilnych bądź podjęcie innych rozwiązań prawnych w sprawach wniosków o odszkodowanie, składanych przez działaczy antykomunistycznego podziemia. Sprawa dotyczy orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 2011 r. Ministerstwo zobowiązało się do wykonania przedmiotowej analizy prawnej dotyczącej możliwości zwolnienia z opłaty sądowej.
• możliwości wykluczenia ze składu procesowego sędziów, którzy w czasach współczesnych orzekają w sprawach dotyczących byłych opozycjonistów, a którzy byli sędziami występującymi w okresie PRL przeciwko tymże opozycjonistom. Ministerstwo zobowiązało się do przedstawienia Grupie Roboczej analizy w tym zakresie. Do tej sprawy podczas sobotniego spotkania odniósł się prokurator Robert Kopydłowski z IPN, informując przedstawicieli, że istnieją obowiązujące przepisy prawa zezwalające na wykluczenie danego sędziego ze sprawy, jeśli zachodzi wobec niego podejrzenie stronniczości. W trakcie rozmów z przedstawicielami ministerstwa zrodziła się inicjatywa wystosowania w tej sprawie listów intencyjnych do Krajowej Rady Sądowniczej, a także do Prezesa Sądu Najwyższego i Prokuratora Generalnego.
• możliwości zastosowania w sprawach sądowych dotyczących opozycjonistów pozwu zbiorowego
• skrócenia okresu wyczekiwania na postępowania sądowe w sprawach dotyczących działaczy opozycji demokratycznej

Przedstawiciele mieli wiele zapytań dotyczących funkcjonowania Instytutu Pamięci Narodowej, a także spraw bieżących, jak chociażby los zajmowanego budynku przy ul. Towarowej 28. Prezes dr Łukasz Kamiński poinformował uczestników o swoich inicjatywach, jakie podjął w sprawie Krzyża Wolności i Solidarności. W tej sprawie pojawił się postulat wyrażony przez pana Andrzeja Nowaka ze Stowarzyszenia Osób Internowanych w Obozach Wojskowych „Chełminiacy 1982”, by wnioski o odznaczenia były rozpatrywane i przyznawane razem odnośnie do danego środowiska. Uczestnicy poruszyli również kwestię umieszczenia spisu odznaczonych Krzyżem Wolności i Solidarności na jednej stronie internetowej.

Prezes IPN zadeklarował gotowość wystosowania wspólnego pisma do Krajowej Rady Sądowniczej z apelem o większą wrażliwość przy rozpatrywaniu spraw przedstawicieli organizacji opozycyjnych, w tym składu sędziowskiego, który rozpatruje i orzeka w sprawie wniosków opozycjonistów. W trakcie dyskusji pojawiła się również kwestia pochówków byłych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa i milicjantów z zachowaniem oficjalnego ceremoniału państwowego. W tej sprawie prezes Instytutu zadeklarował interwencję u ministra spraw wewnętrznych, negatywnie oceniając dotychczasową praktykę w tym zakresie. Pan Andrzej Rozpłochowski poruszył kwestię renty specjalnej oraz wielu, często uwłaczających, czynności, jakie osoba ubiegająca się o te świadczenie musi wypełnić. Prezes IPN wyraził gotowość do wsparcia postulatów wnioskującego, by zwrócić się do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z apelem o większą wrażliwość w tych sprawach.

Prezes Łukasz Kamiński podziękował zebranym za zbieranie podpisów pod apelem w obronie Instytutu, gdy głośna była sprawa sprzedaży budynku przy ul. Towarowej 28 w Warszawie. Podziękował za zaangażowanie i liczne głosy wsparcia, jakie otrzymał ze strony środowisk opozycyjnych, prosząc jednocześnie o kierowanie tych apeli do posłów i senatorów RP.

W trakcie spotkania pani Krystyna Antoszkiewicz ze Stowarzyszenia Wolnego Słowa zaznajomiła uczestników spotkania z akcją „Konspiratorze, odbierz świadectwo pracy”. Polega ona na zebraniu potrzebnych dokumentów, które pozwolą osobom wykonującym niegdyś prace na rzec organizacji politycznych i związków zawodowych, które były nielegalne w PRL, uzyskać świadczenia potrzebne do wypłaty renty i emerytury. Wnioski te potwierdza Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych. Akcja ma na celu dotarcie do jak najszerszego grona osób, którym te świadczenia w myśl obowiązujących przepisów polskiego prawa przysługują.

Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu Dariusz Gabrel zaznajomił uczestników spotkania z pracą swojego pionu. Przypomniał o zmianie prawnej, rozdzielającej funkcję Ministra Sprawiedliwości od Prokuratora Generalnego, która również zmieniła otoczenie funkcjonowania pionu ścigania. Prokurator Robert Kopydłowski odniósł się do sprawy sądowej Andrzeja Słowika i Jerzego Kropiwnickiego (utrzymanie w mocy przez Sąd Rejonowy w Łodzi postanowienia prokuratora Oddziałowej KŚZpNP w Łodzi o umorzeniu śledztwa).

Pan Dariusz Zalewski z Fundacji Wolność i Pokój poruszył kwestię udostępniania materiałów ze zbioru IPN, a także sprawę policjanta zatrudnionego w Komendzie Powiatowej Policji w Bełchatowie, który według źródeł IPN był tajnym współpracownikiem Służby Bezpieczeństwa. Do dziś pełni swoją funkcję oficera prasowego i prowadzi zajęcia jako wychowawca w szkole ponadgimnazjalnej z młodzieżą.

Pan Janusz Olewiński z Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Internowanych i Represjonowanych z siedzibą w Siedlcach poruszył kwestie związaną z procesem autorów stanu wojennego oraz przewlekłość tego postępowania.

Uczestnicy spotkania podziękowali za udział i pracę prokuratorom Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, a prezes Instytutu dr Łukasz Kamiński, wyraził nadzieję na dalszą owocną współpracę z przedstawicielami organizacji opozycyjnych.