English versionW dniach 18–20 maja br. w Kijowie przebywała delegacja Instytutu Pamięci Narodowej, w skład której wchodzili prezes IPN dr Łukasz Kamiński, zastępca prezesa dr Paweł Ukielski, członek Rady IPN dr hab. Grzegorz Motyka, dyrektor Biura Prezesa dr Krzysztof Persak, dyrektor Biura Edukacji Publicznej dr Andrzej Zawistowski oraz dyrektor Biura Udostępniania i Archiwizacji Dokumentów dr Rafał Leśkiewicz.
Wizyta polskiej delegacji związana była z przygotowywaną od kilku miesięcy prezentacją ukraińskiej wersji wystawy „Akcja AB – Katyń. Zagłada polskich elit”. Jej uroczyste otwarcie miało miejsce w Narodowym Muzeum Historii Ukrainy. Podczas uroczystości prezes Kamiński zwrócił uwagę na wyjątkowe miejsce, jakie w polskiej pamięci zajmuje Zbrodnia Katyńska. Wyraził jednocześnie przekonanie, że prezentacja ukraińskiej wersji wystawy IPN stanowi ważny krok na drodze do wzajemnego zrozumienia historii sąsiedniego narodu przez Polaków i Ukraińców. Szef Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej dr Wołodymyr Wiatrowycz wskazał na podobieństwa sowieckiego i niemieckiego systemu totalitarnego, powołując się na zaprezentowane na wystawie materiały. Podczas uroczystości Ihor Kułyk, dyrektor Głównego Archiwum Państwowego Służby Bezpieczeństwa Ukrainy, przekazał na ręce prezesa IPN kopie materiałów archiwalnych dotyczących zbrodni katyńskiej, odnalezionych w ostatnich dniach w ukraińskich archiwach. Znalazły się w nim m.in. spisy nazwisk oficerów z obozu w Starobielsku oraz dokumenty obrazujące działania KGB wokół miejsca pochowania ofiar Zbrodni Katyńskiej w podcharkowskich Piatichatkach.
Po zakończeniu uroczystości przedstawiciele obu instytucji złożyli wieńce pod pomnikami polskich i ukraińskich ofiar sowieckich zbrodni w Bykowni. Ponadto podczas pobytu w Kijowie polska delegacja odwiedziła Muzeum Hołodomoru, złożyła wiązanki kwiatów pod pomnikiem ofiar Wielkiego Głodu oraz na Majdanie Niepodległości w miejscach śmierci bohaterów rewolucji.
Wizyta delegacji IPN w Kijowie stała się okazją do pierwszego od wielu lat spotkania członków kierownictwa obu Instytutów Pamięci Narodowej – polskiego i ukraińskiego. Było to możliwe dzięki wznowieniu kontaktów, jakie nastąpiło po zwycięstwie ukraińskiej rewolucji zapoczątkowanej na Majdanie. Podczas roboczych rozmów omówiono przede wszystkim kwestie związane ze stosunkami polsko-ukraińskimi w okresie II wojny światowej i w pierwszych latach po jej zakończeniu. Ustalono, że pod auspicjami obu Instytutów powołane zostanie Polsko-Ukraińskie Forum Dialogu Historycznego. Jego celem będzie debata o najbardziej dramatycznym okresie wspólnych dziejów Polaków i Ukraińców w latach 1939–1947. W jego skład wejdą uznani badacze ze środowisk naukowo-akademickich. Wstępem do działań Forum będzie seminarium, na którym zostanie ustalony szczegółowy zakres i zasady jego pracy. Uznano także, że należy zorganizować wspólną inicjatywę naukową, skierowaną do młodych badaczy tych tematów. Za niezwykle ważne uznano doprowadzenie do poszukiwania nieznanych źródeł i krytycznej edycji dokumentów dotyczących konfliktu polsko-ukraińskiego z lat 1939–47. W trakcie rozmów strona polska wyraziła zaniepokojenie treścią jednej z ustaw o charakterze historycznym, która została przyjęta w ostatnim czasie przez Radę Najwyższą Ukrainy. Przedstawiciele ukraińskiego IPN wyjaśnili, że przyjęte prawo w żaden sposób nie ogranicza badań naukowych, także tych krytycznie odnoszących się do działalności OUN i UPA. Według strony ukraińskiej głównym celem przyjętych ustaw było podkreślenie zbrodniczego charakteru nazistowskiego i komunistycznego systemu totalitarnego.
W trakcie spotkania omówiono również kwestie związane z kontynuowaniem współpracy archiwalnej. We wspólnej edycji materiałów dotyczących historii Polski i Ukrainy partnerem dla IPN było dotychczas archiwum SBU. Na mocy przyjętej niedawno ustawy akta sowieckich służb zostaną przejęte przez ukraiński IPN, który będzie kontynuował rozpoczętą współpracę.
W trakcie rozmów strony zadeklarowały gotowość dalszego dzielenia się wspólnym doświadczeniem związanym z procesem rozliczeń z przeszłością, a w szczególności zagadnieniami związanymi z przejmowaniem i udostępnianiem materiałów archiwalnych wytworzonych przez komunistyczny aparat bezpieczeństwa.