English version
W uroczystości udział wzięli potomkowie polskich żołnierzy i marynarzy spoczywających na cmentarzu Dalbeth, a także przedstawiciele Polonii oraz osoby zaangażowane w pielęgnowanie pamięci o polskich weteranach.
Głos zabrał dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, który przypomniał historię Polskiej Marynarki Wojennej w czasie II wojny światowej oraz losy jej żołnierzy walczących u boku aliantów. W swoim wystąpieniu mówił o wysiłku i heroizmie polskich marynarzy, którzy – mimo utraty ojczyzny i własnych baz – prowadzili działania bojowe na morzach i oceanach świata. Podkreślił także, że Szkocja stała się po wojnie miejscem życia wielu z nich, a cmentarz w Dalbeth jest świadectwem tej historii.
– Dziś oddajemy hołd tym, którzy przeżyli te zmagania i osiedli na gościnnej szkockiej ziemi, tu znajdując miejsce wiecznego spoczynku. Marynarzom uczestniczącym w wyczerpujących konwojach arktycznych, żmudnych rejsach patrolowych i największych operacjach morskich II wojny. Wśród upamiętnionych na odsłanianym dzisiaj pomniku jest mat Adam Wisniewski, spoczywający nieopodal dalmierzysta z ORP „Piorun”, który najpewniej w swoich przyrządach celowniczych widział sylwetkę niemieckiego pancernika „Bismarck” ściganego przez polski okręt 26 maja 1941 r.
– mówił dr hab. Karol Polejowski.
Odnowiony pomnik odsłonili zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski oraz John Lassa, syn polskiego bohatera marynarki wojennej, Bolesława Lassy. Następnie duszpasterz Polonii w Glasgow ojciec Marian Łękawa odmówił modlitwę i poświęcił upamiętnienie, a zebrani na uroczystości złożyli kwiaty oraz znicze.
***
ORP „Orzeł” był jednym z najnowocześniejszych polskich okrętów podwodnych, wprowadzonym do służby w 1939 roku. Jego historia stała się jednym z symboli determinacji i bohaterstwa polskich marynarzy. We wrześniu 1939 roku, po ataku Rzeszy Niemieckiej na Polskę, okręt został internowany przez władze estońskie w Tallinie. Załoga pod dowództwem kpt. mar. Jana Grudzińskiego w nocy z 17 na 18 września 1939 r. przeprowadziła spektakularną ucieczką z estońskiego portu. Bez map i zapasów „Orzeł" dotarł do Szkocji 14 października. Został eskortowany do Rosyth przez HMS Valorous, który bezpiecznie przeprowadził „Orła" przez wszystkie sieci przeciw okrętom podwodnym i pola minowe. HMS Valorous został zwodowany w 1917 roku i służył w Grand Fleet podczas wojny twistowej. W 1919 roku został wysłany na Morze Bałtyckie, aby wziął udział w brytyjskiej kampanii przeciwko siłom bolszewickim w czasie rosyjskiej wojny domowej. W 1939 roku Valorous został przydzielony do Rosyth Escort Force. Po historycznym spotkaniu obu okrętów u wybrzeży wyspy May, „Orzeł" przeszedł remont w suchym doku w Dundee i dołączył do walki u boku Royal Navy. Przez kolejne miesiące brał udział w patrolach bojowych przeciwko niemieckiej flocie. W czasie jednego z nich zatopił niemiecki transportowiec „Rio de Janeiro", biorący udział w operacji „Weserübung" (inwazja Rzeszy Niemieckiej na Norwegię) Przekazana informacja brytyjskiemu dowództwu, była jednym z pierwszych sygnałów o planowanej napaści na ten kraj W maju 1940 r. ORP „Orzeł" wyruszył w kolejny patrol, z którego nigdy nie powrócił. Jego los do dziś pozostaje tajemnicą.
Polecamy: