English version
– Zbrodnia lubińska jest zbrodnią komunistyczną, która nie podlega przedawnieniu
– zaznaczył podczas wystąpienia dr hab. Karol Polejowski.
Przypomniał, że doszło do niej 31 sierpnia 1982 roku w Lubinie, w drugą rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych. Władze komunistyczne w sposób niezwykle brutalny, z użyciem broni palnej i ostrej amunicji, dokonały pacyfikacji pokojowo demonstrujących mieszkańców miasta i okolicznych miejscowości. W wyniku tych wydarzeń zginęły trzy osoby, kilkanaście zostało rannych i dotkliwie pobitych, a ponad 200 osób w kolejnych dniach padło ofiarą represji ze strony aparatu władzy.
– Od roku 2022 w Instytucie Pamięci Narodowej realizowany jest projekt Archiwum Zbrodni, który zakłada, że Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu będzie wznawiać śledztwa już zakończone, umorzone, bądź podejmować śledztwa w sprawie niewyjaśnionych zabójstw głównie z lat 70. i 80. XX wieku. Jednym z takich śledztw jest to dotyczące zbrodni lubińskiej.
– dodał zastępca prezesa IPN.
Dyrektor Głównej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu prok. Andrzej Pozorski podkreślił, że zdarzenie zostało zakwalifikowane jako zbrodnia komunistyczna i zbrodnia przeciwko ludzkości, zagrożona karą do 15 lat więzienia. Śledztwo potwierdziło, że manifestacja miała pokojowy charakter, a strzelano wprost do cofającego się tłumu, bez realnego zagrożenia dla funkcjonariuszy. Prokurator omówił też szerokie kwerendy archiwalne, zabezpieczenie dokumentacji medycznej, badania broni oraz zeznania świadków, w tym samych funkcjonariuszy, którzy potwierdzili bezprawność użycia broni
18 grudnia prokurator Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu skierował akt oskarżenia przeciwko dziesięciu byłym funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej, podejrzanym o popełnienie czynów przestępczych podczas wydarzeń z 31 sierpnia 1982 roku w Lubinie.
***
Akt oskarżenia w sprawie masakry lubińskiej
W dniu 18 grudnia br. prokurator Oddziałowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu we Wrocławiu skierował do Sądu Okręgowego w Legnicy akt oskarżenia przeciwko 10 byłym funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej zarzucając im, że w dniu 31 sierpnia 1982 roku w Lubinie wzięli udział w pobiciu uczestników pokojowej manifestacji związanej z uczczeniem drugiej rocznicy podpisania Porozumień Sierpniowych, bezprawnie używając wobec manifestujących mieszkańców Lubina broni palnej oddając strzały z pistoletów maszynowych załadowanych amunicją ostrą w ich kierunku, powodując śmierć Mieczysława Poźniaka i Andrzeja Trajkowskiego oraz ciężki uszczerbek na zdrowiu czterech innych osób, ponadto narażając na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, naruszenia czynności narządu ciała lub rozstroju zdrowia uczestników demonstracji, co wyczerpało znamiona zbrodni komunistycznej i zbrodni przeciwko ludzkości.
W toku prowadzonego w tej sprawie śledztwa przeprowadzono szereg kwerend archiwalnych, w tym w Archiwach Instytutu Pamięci Narodowej, Archiwum Akt Nowych w Warszawie, Archiwum Państwowym w Legnicy, Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu, Bibliotece Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, Bibliotece Uniwersyteckiej we Wrocławiu i Bibliotece Narodowej w Warszawie, co doprowadziło do zgromadzenia licznych dokumentów związanych z przedmiotem śledztwa. Przesłuchano w charakterze świadków blisko 800 osób, zabezpieczono i zbadano dokumentację medyczną odnoszącą się do obrażeń doznanych przez pokrzywdzonych, uzyskano opinie biegłych z zakresu badania broni palnej, amunicji i mechanoskopii.
Przeprowadzone w tej sprawie dowody pozwoliły na odtworzenie przebiegu zdarzeń, do których doszło w dniu 31 sierpnia 1982 roku w Lubinie, ponadto na ustalenie ulic, w obrębie których prowadziła działania zwarta formacja Milicji Obywatelskiej w skład której wchodzili oskarżeni oraz na wykazanie sposobu działania poszczególnych funkcjonariuszy.
Ustalenia te dały podstawę do wniesienia aktu oskarżenia przeciwko 10 byłym funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej o przestępstwa stanowiące zbrodnie komunistyczne i zbrodnie przeciwko ludzkości, które są zagrożone karą do 15 lat pozbawienia wolności.
Należy wskazać, iż skierowanie aktu oskarżenia w tej sprawie nie dotyczy wszystkich zdarzeń objętych zakresem śledztwa oraz wszystkich ustalonych sprawców przestępstw.
Z akt śledztwa wyłączono bowiem materiały do odrębnego postępowania przeciwko dwóm funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej, podejrzanym o popełnienie analogicznych do wskazanych w akcie oskarżenia przestępstw, gdyż stan zdrowia pierwszego z nich uniemożliwia udział w toczącym się postępowaniu karnym, zaś drugi podejrzany przebywa poza granicami kraju i dotąd nie ustalono miejsca jego pobytu. W tym przypadku podjęte zostaną czynności zmierzające do poszukiwań podejrzanego.
Podobnie uczyniono z materiałami śledztwa dotyczącymi popełnienia przestępstw przez ośmiu innych funkcjonariuszy Milicji Obywatelskiej, biorących udział w bezprawnym tłumieniu lubińskiej manifestacji, gdyż ustalono, że sprawcy ci obecnie nie żyją.
Z akt śledztwa wyłączono też materiały, celem dalszego prowadzenia w odrębnym postępowaniu, w sprawie zabójstwa Michała Adamowicza, ponadto w sprawach usiłowania zabójstw trzech innych osób i w sprawach spowodowania ciężkiego uszczerbku na zdrowiu 15 manifestantów.
W odrębnym postępowaniu będzie także prowadzone śledztwo w sprawie utrudniania postępowania karnego prowadzonego przez Wojskową Prokuraturę Garnizonową we Wrocławiu bezpośrednio po masakrze lubińskiej.
Główna Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu
Warszawa, 18 grudnia 2025 r.
***
Zbrodnia lubińska
W rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych, 31 sierpnia 1982 r., NSZZ „Solidarność” zorganizowała w całej Polsce manifestacje, które miały mieć charakter pokojowy. Uczestników zachęcano do przyniesienia kwiatów, by ułożyć z nich krzyż – symbol sprzeciwu wobec represji. Jednak rządząca od 13 grudnia 1981 r. Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego upoważniła Ministerstwo Spraw Wewnętrznych do użycia broni w trakcie tłumienia protestów. Takie rozkazy wydał również płk Bogdan Garus, zastępca komendanta wojewódzkiego MO w Legnicy.
31 sierpnia 1982 roku na Placu Wolności w Lubinie doszło do pokojowej manifestacji mieszkańców związanej z rocznicą. Gdy dobiegała końca, funkcjonariusze MO brutalnie zaatakowali jej uczestników używając między innymi broni palnej, chemicznych środków obezwładniających, granatów hukowych i pałek szturmowych. Milicjanci strzelali z pistoletów maszynowych w stronę bezbronnych, uciekających ludzi, ostrzeliwali klatki schodowe i piwnice budynków, w których schronili się demonstranci, wrzucali granaty łzawiące i hukowe przez otwarte okna do pomieszczeń przypadkowych mieszkań.
Zginęły trzy osoby: Michał Adamowicz, Andrzej Trajkowski i Mieczysław Poźniak, a kilkadziesiąt zostało rannych.
Śledztwo IPN
Śledztwo w sprawie zbrodni lubińskiej podjęto na nowo w sierpniu 2022 r., gdyż wystąpiły nowe możliwości dowodowe w tej sprawie, które zdaniem prokuratora mogły doprowadzić do wykrycia sprawców bezprawnych działań 31 sierpnia 1982 roku w Lubinie – tych, którzy dotąd nie ponieśli odpowiedzialności karnej za popełnione przestępstwa. Swoim zakresem objęło ono także kwestie związane z zacieraniem śladów tych przestępstw w celu uwolnienia od odpowiedzialności karnej ich sprawców. Przestępstwa będące przedmiotem zarzutów stawianych w tej sprawie byłym funkcjonariuszom Milicji Obywatelskiej są zagrożone karą do 15 lat pozbawienia wolności.
Archiwum Zbrodni
W Instytucie Pamięci Narodowej od połowy 2022 roku realizowane jest przedsięwzięcie określanego mianem ,,Archiwum Zbrodni”. Polega na przeprowadzaniu przez prokuratorów analizy akt umorzonych śledztw o przestępstwa popełnione między innymi w okresie obowiązywania w Polsce stanu wojennego pod kątem nowych możliwości dowodowych, uzasadniających podjęcie na nowo, względnie wszczęcie śledztw, w sprawach niewyjaśnionych dotąd zbrodni komunistycznych z lat 80. XX wieku.
Więcej: Śledztwa prowadzone w ramach „Archiwum Zbrodni”
Zobacz: