Instytut Pamięci Narodowej

Wcześniej głos zabrał dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa IPN, który podkreślił, że pamięć o przeszłości kształtuje naszą tożsamość i przyszłość:

– Wszystkie nasze działania kierujemy do was, albowiem dla nas jest czymś oczywistym, że pamięć stanowi o tym, kim jesteśmy dzisiaj, ale też kształtuje nas dla przyszłości. Wy dopiero startujecie do dorosłego życia. Bardzo wielu z was podjęło już decyzję, co będzie chciało robić w przyszłości, ale proszę was o to, abyście zawsze pamiętali o tym, że Polska to wasza ojczyzna, że wszystko, co osiągacie, osiągacie dzięki temu, że możecie żyć w wolnej i niepodległej Polsce.

Po wystąpieniu zastępcy prezesa IPN prezydent wręczył nominacje członkom Rady Młodzieżowej przy Prezydencie RP, a następnie zwrócił się do zebranych, mówiąc o znaczeniu odwagi, wiary w siebie i wspólnej odpowiedzialności za przyszłość kraju.

– Mamy w Polsce wspaniałą młodzież. Przekonuję się o tym, nie tylko współpracując z wami, znając was, ale też czytając kolejne analizy, sondaże i opinie, które jasno wskazują, że polska młodzież jest dobrze wykształcona, świetnie zaadaptowana do XXI wieku. Jest gotowa do tego, aby robić karierę i w Polsce, i w Europie, i na całym świecie. Proszę was, byście mieli wiarę w naszą ukochaną Rzeczpospolitą, w naszą Polskę i w to, że Polska zawsze musi być silna, wielka i ambitna. Proszę, żebyście nigdy tego nie stracili z oczu, a też mi przypominali – jako prezydentowi Polski – że tacy powinniśmy być przez najbliższe 5 lat. Tak pozytywnie zuchwali, ambitni, dążący do naszych celów, a jak trzeba – zmieniający rzeczywistość, która nas otacza. My to potrafimy, zrobimy to 

– powiedział Prezydent RP Karol Nawrocki.

Na zakończenie odbyła się debata młodzieży z Prezydentem RP, podczas której uczestnicy pytali m.in. o to, czym jest patriotyzm, jak można go kształtować przy pomocy nowych technologii, jakie postacie historyczne stanowią inspirację dla prezydenta, czy patriotyzm opiera się bardziej na emocjach, czy faktach, jak zachować polskość w otwartym świecie oraz jak zachowałby się prezydent, gdyby Polska znalazła się pod okupacją.

Obejrzyj na kanale IPNtv

***

Raport „Edukacja dla pamięci”

Oddajemy w Państwa ręce efekt prac zespołu naukowców pod kierownictwem dr. hab. Krzysztofa Malickiego, prof. UR, który na zlecenie Instytutu Pamięci Narodowej, przeprowadził w 2022 r. badania na grupach społecznych o kluczowym znaczeniu dla projektowania polityki edukacyjnej.

W badaniu wzięli udział uczniowie szkół średnich, nauczyciele historii oraz Polacy powyżej 20. roku życia. Szeroko zakrojone badania ilościowe uzupełniono pogłębionymi badaniami jakościowymi metodą zogniskowanych wywiadów grupowych. Pozwoliło to na uogólnianie wniosków na całą populację Polaków 20+ i nauczycieli historii (z błędem maksymalnym wynoszącym 3%) oraz uczniów szkół średnich (z błędem 2%). Przyjęta koncepcja badawcza umożliwia rozpoznanie struktury postaw obywateli wobec przeszłości.

Podczas realizacji projektu skonfrontowano sposoby nauczania historii preferowane przez nauczycieli z opiniami uczniów na ten temat. Wyniki badań wskazują, na szerokie spektrum możliwych zmian w tym zakresie, poprzez modyfikację stosowanych działań i wprowadzenie nowych rozwiązań. Warto przy tej okazji zwrócić uwagę na możliwości szkolnej edukacji w budowaniu postaw, które łączą zainteresowanie historią z dostrzeganiem jej wpływu na codzienne życie. Otwartym pozostaje pytanie, czy wysłuchany i uwzględniony zostanie głos młodego pokolenia, zasygnalizowany m.in. w wynikach prezentowanego badania.

W udostępnionym raporcie przedstawiamy szczegółowe dane uzyskane od ankietowanych. W licznych wykresach pokazujemy, jak kształtują się odpowiedzi Polaków na kluczowe pytania o źródła wiedzy, małe ojczyzny, bycie patriotą. Pokazujemy, co dla młodego pokolenia jest atrakcyjne i czy to, co atrakcyjne jest również wiarygodne. Ponad 50% uczniów wskazało internet i gry komputerowe jako najważniejsze i najatrakcyjniejsze źródła wiedzy historycznej. Jednak w hierarchii wiarygodności źródła te zajęły dopiero czwartą pozycję. Można więc wnioskować, że uczniowie mają świadomość ograniczonej wiarygodności wiedzy czerpanej z internetu.

Wyniki przeprowadzanych badań pozwalają na wskazanie źródeł wiedzy o historii, ich hierarchizacji i atrakcyjności. Planujący edukację w tym zakresie powinni zwrócić uwagę na fakt, że uczniowie za szczególnie wiarygodne źródło (ale nie najważniejsze), uznają rozmowy ze starszym pokoleniem, pasjonatami historii, kontakt z miejscami pamięci, muzeami, różnymi pamiątkami przeszłości. I że wiedzy historycznej poszukują raczej za pomocą YouTube’a, Wikipedii, czy Facebooka, niż przy wykorzystaniu publikacji książkowych, profesjonalnych portali naukowych lub wirtualnych bibliotek. Optymistyczne jednak pozostaje to, że muzea i miejsca pamięci postrzegane są jako ciekawe i bardzo wiarygodne źródła wiedzy. Dla większości badanych cenne są także rozmowy o historii w gronie rodzinnym i to nie tylko na tematy dramatycznych przeżyć, ale także codziennej pracy dla kraju.

Jak już zostało zasygnalizowane, uczniowie preferują odmienną niż nauczyciele formę przekazu wiedzy historycznej. Chcieliby zapoznawać się z nią aktywnie, dynamicznie i w terenie. Najlepiej podczas zwiedzania miejsc pamięci narodowej, a niekoniecznie przygotowując zleconą przez nauczyciela prezentację. Warto przeanalizować i monitorować te tendencje, bowiem tylko co dziesiąty uczeń deklarował skrajną niechęć do jakichkolwiek eksperymentów w zakresie wdrażania nowych form dydaktyki historii.

Przestrzenią do potencjalnych działań z zakresu polityki edukacyjnej jest także połowa dorosłych Polaków, u których zdiagnozowano ambiwalentną postawę wobec historii. To wszyscy ci, którzy nie przejawiają szczególnego zainteresowania historią, ale nie są też do niej nastawieni negatywnie. To z myślą o nich (o zmianie ich postawy na refleksyjną i poznawczą) warto wprowadzać eksperymentalne formy przekazu historycznego. Przyjmując za jeden z punktów docelowych edukacji historycznej wzrost świadomości obywatelskiej i bazując na analizie postaw wobec historii, można przyjąć założenie, że poznawanie historii pobudza aktywność obywatelską.

Warto także zwrócić uwagę na zmianę w kanonach historycznych. Ich badanie to jeden ze skuteczniejszych sposobów poznawania wyobrażeń wspólnoty o historii, ponieważ kanony te są najczęściej dobrze rozpoznawane w danej zbiorowości i w pewien sposób ją symbolizują. Odzwierciedlając idee, wartości i wyborażenia wspólnoty, sprzyjają tworzeniu więzi międzypokoleniowych. Z tego względu postaci i wydarzenia, które zaliczamy do kanonów dumy lub wstydu, mówią wiele o nas samych, o tym, jak się postrzegamy i jakie wartości są nam bliskie. W centrum naszej pamięci sytuuje się postać Józefa Piłsudskiego i odzyskanie niepodległości w 1918 r.; niemal wcale nie występuje ruch Solidarności. Najbardziej jednak znamiennym przypadkiem zmian w tym zakresie jest malejące znaczenie postaci Jana Pawła II dla młodego pokolenia.

• Do pobrania Raport „Edukacja dla pamięci” w wersji polskiej i angielskiej.