Instytut Pamięci Narodowej

Podczas uroczystego zjazdu Kongresu prezes IPN dr Karol Nawrocki podkreślił ogromne znaczenie tej instytucji dla wsparcia Polonii w USA. Kongres od ośmiu dekad pomaga Polakom mieszkającym w Stanach Zjednoczonych w zachowaniu tożsamości narodowej i utrzymaniu więzi z ojczyzną.

– Stany Zjednoczone to kraj z największą Polonią na świecie – mieszka tu ok. 10 milionów Polaków i ich potomków. To właśnie dla nich działa Kongres i wszystkie zrzeszone w nim organizacje polonijne, pomagając im w zachowaniu tożsamości i utrzymaniu więzi z ojczystym krajem. Podobną rolę po drugiej stronie oceanu spełnia Instytut Pamięci Narodowej – działając na wszystkich kontynentach, wspiera Polonię, pomagając jej w zachowaniu polskości, podtrzymując jej związki z Ojczyzną, przypominając o najbardziej chwalebnych kartach polskiej historii

– zaznaczył prezes IPN.

Zwrócił także uwagę na historyczne powiązania między Polską a USA, podkreślając zasługi polskich bohaterów, takich jak gen. Tadeusz Kościuszko i gen. Kazimierz Pułaski, oraz na cenne archiwa pozyskane przez IPN, które przyczyniły się do lepszego poznania historii Polonii, w tym zasłużonych postaci:

– Dzięki przekazanym do zasobu IPN archiwom Związku Sokolstwa Polskiego w Ameryce poznaliśmy dokładniej m.in. życiorys Agnieszki Wisły, wspaniałej działaczki polonijnej, której losy jak w soczewce skupiają i odbijają chwalebne dzieje amerykańskiej Polonii.

Głos zabrał również dyrektor Oddziału IPN w Łodzi Karol Piskorski – były komandos elitarnej jednostki wojskowej GROM. Przypomniał, że w tym roku obchodzimy 25. rocznicę przystąpienia Polski do NATO:

– Nasze członkostwo zależało w dużej mierze od decyzji Stanów Zjednoczonych. Kluczowe było przekonanie amerykańskich elit, że rozszerzenie NATO wzmocni nie tylko bezpieczeństwo krajów byłego bloku sowieckiego, ale także całej Europy. Ponieważ o podpisaniu traktatu decydowali senatorowie reprezentujący wszystkie stany, to wsparcie ze strony wyborców polskiego pochodzenia okazało się niezwykle istotne. Za to Państwu dzisiaj dziękuję, świadomy, że nie zawiedliśmy pokładanych w nas oczekiwań.

Na wydarzeniu Instytut Pamięci Narodowej zaprezentował międzynarodowy projekt memoratywno-edukacyjny „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”. Wystawa przedstawia wysiłek żołnierzy Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie walczących na wszystkich frontach II wojny światowej oraz szlak wędrówki naszych obywateli ewakuowanych z „nieludzkiej ziemi”, których los rozrzucił po niemal wszystkich zakątkach kuli ziemskiej.

W obchodach 80. lecia Kongresu Polonii Amerykańskiej udział wzięli m.in. prezes Kongresu Frank Spula, sekretarz krajowy Polskiego Związku Narodowego Alicja Kuklińska, laureatka wręczanej przez IPN nagrody „Świadek Historii” Helena Sołtys oraz dyrektor Biura Współpracy Międzynarodowej Agnieszka Jędrzak.

***

Dzień wcześniej prezes IPN uczestniczył w dwóch ważnych wydarzeniach. Podczas spotkania poświęconego Zbrodni Wołyńskiej, prezes IPN dr Karol Nawrocki podkreślił:

– My, którzy udzieliliśmy Ukrainie pełnego wsparcia i pomocy w obliczu wrogiej inwazji, nie możemy liczyć na gesty zrozumienia i empatii wobec naszych zamordowanych rodaków. Dzielę się informacjami na temat polsko-ukraińskiej współpracy w tej dziedzinie z prezesem Spulą i liczę na jego pomoc i wsparcie w naszych działaniach w imię sprawiedliwości historycznej i godności ofiar. Mam nadzieję, że głos społeczności polskiej w USA będzie w tej sprawie znaczący.

Następnie delegacja IPN wzięła udział w obchodach Dnia Nauczyciela zorganizowanych przez Zrzeszenie Nauczycieli Polskich w Ameryce.

– Młodość to wielki ląd. Po wypłynięciu z niego wszystkich czeka długa droga, nazywana życiem. Aby do tej drogi się przygotować, potrzebni są nauczyciele. Nauczyciele i rodzina muszą wyposażyć wszystkich uczniów w umiejętności, wartości, poczucie własnej tożsamości, która da siłę i możliwości, aby tę drogę przepłynąć. To wielka odpowiedzialność i ogromne zobowiązanie, za które bardzo Państwu dziękuję

– zwrócił się do zerbanych prezes IPN.

***

Wystawa „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”

W 80. rocznicę rozpoczęcia wędrówki armii gen. Andersa ewakuowanej z ZSRS Instytut Pamięci Narodowej przygotował międzynarodowy projekt „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”, który upamiętnia wysiłek zbrojny Polskich Sił Zbrojnych podczas II wojny światowej oraz losy ludności cywilnej ewakuowanej z ZSRS wraz z armią gen. Andersa. Zainagurowano go w Warszawie w marcu 2022 roku.

W ramach projektu powstała wystawa „Szlaki Nadziei. Odyseja Wolności”. Od tego czasu była pokazywana w wielu krajach na 5 kontynentach w ponad 50 zagranicznych lokalizacjach od Republiki Południowej Afryki, Zimbabwe i Stanów Zjednoczonych po Iran. 

Obejrzyj spot

* * *.

Bohaterowie Chicago

Agnieszka Wisła (ur. 10 stycznia 1887 r. w miejscowości Szlachcin w Wielkopolsce w ówczesnym zaborze pruskim) została wychowana w poszanowaniu wartości polskich i patriotycznych. Jako młoda dziewczyna w wieku 19 lat postanowiła wyjechać do Stanów Zjednoczonych, gdzie przebywała jej siostra. Podczas I wojny światowej była jedną z sanitariuszek Polskiego Białego Krzyża skierowanych do Francji. W 1920 r. pomagała w ratowaniu rannych podczas Bitwy Warszawskiej 1920 r.

Zarówno w I, jak i w II wojnie światowej wraz z innymi członkami Związku Sokolstwa Polskiego i Stowarzyszenia Weteranów Armii Polskiej w Ameryce aktywnie wspierała akcję rekrutacyjną do Polskiej Armii. Organizowała w Chicago zbiórki pieniędzy dla żołnierzy i ich rodzin oraz dla weteranów. Podczas II wojny światowej wraz z zespołem dziewcząt korespondowała z żołnierzami polskimi na froncie, aby udzielać im moralnego i duchowego wsparcia.

Władysław Smrokowski (ur. 25 października 1909 r. w Krakowie) we wrześniu 1939 r. stojąc na czele dwóch kompanii brał udział w bitwie pod Koziejówką, w której zginął gen. Józef Kustroń. Po bitwie Smrokowski wraz z resztką żołnierzy przekroczył granicę polsko-węgierską. Z obozu internowanych na Węgrzech przedostał się przez Jugosławię i Włochy do Francji. Po kapitulacji armii francuskiej przedarł się wraz z grupą żołnierzy do południowej Francji. Przez Hiszpanię i Portugalię dotarł do Wielkiej Brytanii.

W sierpniu 1942 r. został dowódcą polskiej 1. Samodzielnej Kompanii Komandosów. Po szkoleniu odbytym w październiku i listopadzie 1943 r. w Algierii Kompania 1 grudnia została przerzucona do Tarentu w południowych Włoszech. Po przydzieleniu Kompanii do 2. Korpusu Polskiego objął dowodzenie zgrupowania Commando, z którym walczył podczas bitwy o Monte Cassino. Brał udział w bitwie o Ankonę i Bolonię.

Po zakończeniu wojny i demobilizacji pracował w fabryce tekstylnej w Bradford w Wielkiej Brytanii. W 1951 r. wyjechał do USA. Osiedlił się w Chicago, gdzie zmarł w 1965 r.

***

Kongres Polonii Amerykańskiej

Osiemdziesiąt lat temu, w czerwcu 1944 roku w Buffalo, w stanie Nowy Jork, w ostatnim roku II wojny światowej, 2500 aktywistów polonijnych i polskich księży z 26 stanów założyło Kongres Polonii Amerykańskiej. Była to największa próba integrowania środowiska Polonii w USA i stworzenia organizacji federacyjnej będącej głosem ok. 10 milionów Amerykanów polskiego pochodzenia.

Kongres był i pozostaje ważnym środowiskiem opiniotwórczym reprezentujących interesy Polonii w USA, a w latach stalinowskiego terroru i późniejszego komunizmu Polski ludowej podejmował inicjatywy, będąc głosem państwa polskiego. Dość przypomnieć, że w 1948 roku Kongres wsparł starania, aby umożliwić 150 tysiącom polskich uchodźców wojennych i wojskowych przyjazd do USA i ubieganie się o obywatelstwo amerykańskie poza obowiązującymi zasadami przydziału. Kongres poparł też utworzenie Radia Wolna Europa w 1949 roku, by za jego pośrednictwem przekazywać narodom znajdującym się pod dominacją sowiecką wiadomości z wolnego świata. Kongres Polonii Amerykańskiej doprowadził do zatwierdzenia przez Kongres USA śledztwa w sprawie zbrodni katyńskiej, w wyniku którego stwierdzono w 1952 roku, że sprawcą tego bestialskiego mordu była Rosja sowiecka.

Nie mniej ważne okazały się wysiłki kolejnych władz Kongresu skupiające się na budowaniu dobrych relacji z kolejnymi administracjami amerykańskimi, które doprowadziły do wzrostu znaczenia Kongresu na amerykańskiej scenie politycznej. Krótko po ustanowieniu stanu wojennego w Polsce i zdelegalizowaniu Solidarności Kongres zdecydowanie poparł potępienie przez prezydenta Ronalda Reagana stanu wojennego wprowadzonego przez reżim Jaruzelskiego. Dzięki staraniom KPA, od wprowadzenia stanu wojennego do 1990 roku, w ramach pomocy humanitarnej, we współpracy z przywódcami polskiego Kościoła, wysłano do Polski żywność i środki medyczne dla najbardziej potrzebujących o wartości 160 mln dolarów.

Od 1993 roku Kongres prowadził na Kapitolu intensywny lobbying na rzecz przyjęcia Polski do NATO. W roku 1998 Senat Stanów Zjednoczonych przegłosował stosunkiem głosów 80:19 zmianę traktatu NATO tak, by umożliwić przyjęcie Polski do Paktu. W tym samym czasie starania Kongresu przyczyniły się do ustanowienia wielomilionowego programu pomocowego Support East European Democracies Act i utworzenia m.in. Polsko-Amerykańskiego Funduszu Przedsiębiorczości – funduszu inwestycyjnego z kapitałem założycielskim 240 mln dolarów w celu promowania wolnej przedsiębiorczości. Wejście Polski do Paktu Północnoatlantyckiego oznaczało wypełnienie przez Kongres misji wspierania uzyskania pełnej wolności przez Polskę i jej integracji z transatlantycką społecznością demokratycznych narodów.