Instytut Pamięci Narodowej

Do laureatów konkursu zwrócił się zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma:

Polska ma jeden z najładniejszych banknotów, myślę, że nie tylko w Europie, ale i na świecie są one podziwiane, więc mieliście piękny wzór do naśladowania i z tego zadania wybrnęliście naprawdę znakomicie. Chcę wam za to podziękować.

Uczestnicy gali finałowej wzięli również udział w wernisażu wystawy prac konkursowych, która będzie dostępna zwiedzającym do 23 czerwca 2024 r. w Centralnym Przystanku Historia IPN im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie przy ulicy Marszałkowskiej 107. W dniu 11 czerwca 2024 r., w ramach nagrody dodatkowej, laureaci i wyróżnieni wraz z opiekunami uczestniczyli w zwiedzaniu Centrum Pieniądza NBP im. Sławomira S. Skrzypka w Warszawie.

Poznaj laureatów konkursu

***

Konkurs „Bohater na stówę” został zorganizowany przez Biuro Edukacji Narodowej we współpracy z Narodowym Bankiem Polskim z okazji jubileuszu stulecia polskiego złotego. W konkursie mogli wziąć udział uczniowie klas IV-VIII szkół podstawowych i uczniowie wszystkich klas szkół ponadpodstawowych oraz podopieczni placówek opiekuńczo-wychowawczych, świetlic i klubów znajdujących się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zadanie konkursowe polegało na wykonaniu projektu banknotu o nominale 100 złotych z wizerunkiem bohatera historii lokalnej oraz przygotowaniu opisu biograficznego dotyczącego działalności wybranego bohatera na rzecz niepodległości Polski. Na konkurs wpłynęło niemal 1500 prac z całego kraju. Jury nagrodziło 35 prac w trzech kategoriach wiekowych.

Partnerem konkursu był Narodowy Bank Polski.

Sylwetki bohaterów:

• Franciszek Kotula (1900–1983) – założyciel Muzeum Regionalnego w Rzeszowie, a także współtwórca po II wojnie światowej Skansenu Budownictwa Ludowego w Sanoku.
  W czasie II wojny światowej z narażeniem życia ratował zabytki, jak poszukiwany przez Niemców Plan Wiedemanna z XVIII w., przechowywał archiwum Armii Krajowej, pomagał Żydom w rzeszowskim getcie. Wybitny nauczyciel i działacz społeczny. Napisał około 200 artykułów i wydał 20 książek. Jego imię nosi Muzeum Etnograficzne w Rzeszowie. Odznaczony m.in. Krzyżem Niepodległości w 1938 r.

• Stefan Karaszewski (1915–1939) – plutonowy 85 Pułku Piechoty Strzelców Wileńskich. Przed wybuchem wojny działał w Związku Strzeleckim „Strzelec” w rodzinnym Tomaszowie Mazowieckim.
  W czasie kampanii polskiej 1939 r. na dwie godziny zatrzymał niemieckie natarcie w rejonie wsi Kosów (gmina Moszczenica w województwie łódzkim), umożliwiając wycofanie się kolegom z 2 batalionu 85 pp. Po wyczerpaniu amunicji do ciężkiego karabinu maszynowego wz. 1930, nie chciał się poddać i rozerwał się ostatnim granatem. Spoczywa na cmentarzu w Tomaszowie Mazowieckim. Odznaczony pośmiertnie Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.

• Odo Feliks Kazimierz Bujwid (1857–1942) – profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, bakteriolog, pionier higieny profilaktyki zdrowotnej, jeden z pierwszych polskich naukowców zajmujących się wytwarzaniem szczepionek.

  W czasie I wojny światowej, służąc w armii austro-węgierskiej, wspierał Legiony Polskie. Jako kierownik działu epidemiologicznego Okręgu Krakowskiego bezpłatnie przekazywał szczepionki legionistom i utworzył dla nich szpital. Wybitny działacz społeczny, wybudował nowoczesną szkołę powszechną w Czasławiu (powiat myślenicki) i wspierał lokalne społeczeństwo w wielu dziedzinach. Odznaczony m.in. Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski w 1932 r.

• Henryk Jerzy Szcześniewski ps. Żuraw (1910–2002) – komendant hufca ZHP w Zamościu, sierżant podchorąży w 9 Pułku Piechoty Legionów w kampanii 1939 r., więzień niemieckich obozów koncentracyjnych. Aresztowany przez Niemców w 1942 r. za działalność konspiracyjną w Armii Krajowej i Szarych Szeregach trafił do niemieckiego obozu koncentracyjnego w Majdanku k. Lublina (nr 3948). W obozie zorganizował system wynoszenia meldunków umieszczanych m.in. w wykonywanych przez więźniów szydłach. Po ewakuacji Majdanka przeszedł gehennę w obozach w Gross Rosen, Nordhausen, Dora i Osterrode. Po wojnie pozostał na emigracji we Francji, gdzie był nauczycielem i działaczem ZHP poza granicami kraju. Odznaczony w 1943 r. Orderem Wojennym Virtuti Militari.

• Jacek Decowski (1896–1941) – major służby stałej piechoty Wojska Polskiego, dowódca 3 batalionu 26 Pułku Piechoty „Dzieci Lwowskich” w kampanii polskiej 1939 r., uczestnik walk w latach 1919–1920 V Syberyjskiej Dywizji Wojska Polskiego, powrócił do Polski w 1921 r. Brał udział w obronie Warszawy w 1939 r. od 15 do 27 września jako dowódca Fortu Babice i terenów Radiotelegraficznej Centrali Nadawczej Babice. Ciężko ranny podczas odpierania niemieckich ataków, jak to wówczas określano, na „Redutę Babice”, dostał się do niewoli. Zmarł w obozie niemieckim w Murnau w 1941 r. Odznaczony m.in. Orderem Wojennym Virtuti Militari.

• Zofia Zawisza, primo voto Gąsiorowska, secundo voto Kern (1889–1972) – używała literackiego pseudonimu „Zofia Zawiszanka”. Poetka, prozaiczka i publicystka, działaczka niepodległościowa. Jej rodzinny majątek znajdował się w Goszycach (gm. Kocmyrzów-Luborzyca).
  Podczas I wojny światowej służyła w wywiadzie Legionów, w wojnie polsko-sowieckiej 1920 r. walczyła jako kapitan w Ochotniczej Legii Kobiet. W czasie II wojny światowej wspierała miejscową partyzantkę i ukrywała rodzinę żydowską. Po wojnie pracowała w „Tygodniku Powszechnym”. Odznaczona m.in. Krzyżem Niepodległości z Mieczami w 1932 r. oraz Krzyżem Walecznych.