Nawigacja

Видання IPN укр

Aktualności

Ratując Żydów, mówiła „ratuję człowieka”. Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia”

W związku z obchodami 80. rocznicy powstania Rady Pomocy Żydom przy Delegaturze Rządu RP na Kraj „Żegoty” Biuro Edukacji Narodowej IPN przygotowało fabularyzowany dokument „Matusia” w reżyserii Macieja Fijałkowskiego. Film opowiada historię ratowania żydowskich dzieci przez Zgromadzenie Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi. Jego uroczysta premiera odbyła się 1 grudnia 2022 r. w Kinie Atlantic w Warszawie.

Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Dyskusja po premierze filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Dyskusja po premierze filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Dyskusja po premierze filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Dyskusja po premierze filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)
Premiera filmu Instytutu Pamięci Narodowej „Matusia” – Warszawa, 1 grudnia 2022. Fot. Sławek Kasper (IPN)

Na pokaz przybyli m.in. przedstawiciele władz, siostry ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi z przełożoną generalną, członkowie Polskiego Towarzystwa Sprawiedliwych wśród Narodów Świata. Przed emisją do widzów zwrócił się zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma, inspirator powstania filmu, który powiedział:

– W przeddzień 80. rocznicy powstania  Rady Pomocy Żydom „Żegota” trzeba podkreślić, że ten wielki czyn, objęcie przez „Żegotę” pomocą ok. 12 tys. Żydów, nie byłoby możliwe bez takich osób jak matka Matylda Getter. Po pierwsze, bohaterstwem było znalezienie tych dzieci i wyprowadzenie ich z getta, co było zagrożone śmiercią, ale później trzeba było znaleźć miejsce, w którym przebywały niekiedy 2-2,5 roku. Takie miejsca znajdowały się w klasztorach, a w Warszawie szczególnie w Zgromadzeniu Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi.

Wiceprezes IPN wskazał, że celem filmu jest upowszechnianie wiedzy o bohaterstwie sióstr ratujących żydowskie dzieci, upowszechnianie także za granicą, ponieważ wiedza o ich działalności w czasie II wojny światowej jest nikła. Instytut Pamięci Narodowej od lat stara się pamiętać o bohaterkach naszej wolności – sfinansował m.in. tablicę upamiętniającą matkę Matyldę Getter i siostry z jej zgromadzenia, wydał w pięciu językach opracowanie s. Antonietty Frącek RM „Matka Matylda Getter” w ramach serii „Bohaterowie Niepodległej”, we współpracy ze zgromadzeniem powstała też wystawa „Siostry, […] matkami żydowskich dzieci. Siostry Franciszkanki Rodziny Maryi wobec Zagłady Żydów w czasie II wojny światowej”. Dr Szpytma dodał, że ma nadzieję, iż postać matki Matyldy Getter będzie równie znana jak postać innej bohaterki, Ireny Sendler, z którą matka Matylda Getter współpracowała.

Pierwszemu pokazowi filmu towarzyszył panel dyskusyjny, w którym udział wzięli: reżyser Maciej Fijałkowski, przełożona Domu Generalnego Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi s. Magdalena Abramow-Newerly, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma oraz dyrektor Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego prof. Jan Żaryn. Rozmowę poprowadziła dr Barbara Stanisławczyk-Żyła z Biura Edukacji Narodowej IPN.

Inicjatorką i główną koordynatorką działań na rzecz ukrywania żydowskich dzieci była matka Matylda Getter – tytułowa Matusia. Duży wpływ na wybór jej drogi życiowej miało m.in. miejsce pochodzenia. Wychowywała się przy ul. Krochmalnej w Warszawie, która słynęła z niewyobrażalnej nędzy, nierządu i przestępczości. Na biedę i wykluczenie żydowskich sąsiadów patrzyła więc od dziecięcych lat. Decyzję o tym, dokąd skierować swe kroki w życiu, pomógł jej podjąć spowiednik.

Pójdziesz do Rodziny Maryi, bo trzeba teraz ratować biedne dzieci i pracować w kraju – usłyszała Matylda Getter od nieznanego jej księdza.  

Rada ta stała się dla Matyldy myślą przewodnią całego jej życia zakonnego oraz działalności oświatowo-wychowawczej i charytatywnej. Mając 17 lat wstąpiła do Zgromadzenia Sióstr Rodziny Maryi w Warszawie, przez kolejne lata dzieląc jego losy i wpływając na kierunki jego rozwoju.

Na szczególną uwagę zasługuje poświęcenie jej i zakonnic ze Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek Rodziny Maryi w ratowanie Żydów w czasie okupacji. Dzieląc los narodu, brały pod swój dach żydowskie dzieci z gett i te błąkające się bez dachu nad głową, głodne, przerażone – narażone w każdej chwili na śmierć z rąk niemieckich oprawców. Dbały o zapewnienie im odpowiednich warunków materialnych, wykształcenie oraz stworzenie im rodzinnej atmosfery. Z opinii sióstr wynika, że wyjątkowa sytuacja wymagała wyjątkowego poświęcenia, nawet za cenę własnego życia.

Matusia się bała, drżała nieraz jak liść osiki, ale wierzyła, że Bóg nigdy nie uczyni krzywdy temu człowiekowi, który z miłości czyni dobro drugiemu – wspominała jej sekretarka, s. Teresa Gober.

Siostry ocaliły ponad 500 dzieci oraz około 250 dorosłych. Z licznych ich relacji przebija przekonanie, że Opatrzność w sposób szczególny czuwała nad Zgromadzeniem. Mimo że za udzielanie pomocy Żydom groziła kara śmierci, to żadna z nich nie zginęła. Również żadnemu polskiemu ani żydowskiemu dziecku pod ich opieką nic się nie stało.

W fabularyzowanym dokumencie „Matusia” rolę matki Matyldy Getter zagrała Agnieszka Mandat. Wystąpili w nim m.in. ocalona przez Matusię Lea Balint, s. Magdalena Abramow-Newerly, prof. Jan Żaryn oraz dr Mateusz Szpytma.

Film trwa 52 minuty. Od 4 grudnia 2022 r. będzie go można zobaczyć również na kanale IPNtv na YouTube.

Zwiastun filmu

 

Kadry z filmu

 
 
 
 

 

 

Zdjęcia z planu filmowego

 

 
 
 

Polecamy publikacje Instytutu Pamięci Narodowej:

 

do góry