English version
W trakcie II wojny światowej na „nieludzkiej ziemi” zginęło liczne grono kontrolerów NIK. Śmierć wielu z nich znaczona jest bezimiennymi krzyżami. Odsłonięcie tablicy to symboliczny początek przywracania ich pamięci.
Podczas uroczystości historię powstania tablicy i uhonorowanych na niej pracowników Izby przedstawił Piotr Szubarczyk, doradca dyrektora Biura Organizacyjnego NIK. List od Prezydenta RP Andrzeja Dudy odczytała szefowa jego kancelarii Halina Szymańska. W uroczystości wziął udział także wnuk Marszałka Józefa Piłsudskiego Krzysztof Jaraczewski. Pod odsłoniętą Ścianą Pamięci kwiaty złożyli prezes NIK Marian Banaś wraz z Haliną Szymańską i Krzysztofem Jaraczewskim.
Ściana Pamięci w Najwyższej Izbie Kontroli. Fot. NIK
Na tablicy znajdziemy pierwszą Piętnastkę Ściany Pamięci: 11 ofiar sowieckich i 4 ofiary niemieckie, wyłonioną po wstępnej kwerendzie archiwalnej. Obok 15 pierwszych nazwisk pojawiają się też nazwy miejsc, w których zginęli pracownicy NIK: KL Auschwitz, KL Plaszow, Powstanie Warszawskie, Katyń, Twer, Charków, Bykownia, Oszmiana.
Ściana Pamięci NIK przypomina m.in. o Kazimierzu Piłsudskim, młodszym bracie Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, który dekretem z 7 lutego 1919 r. utworzył Najwyższą Izbę Kontroli Państwa. Kazimierz Piłsudski, radca prezesa NIK, aresztowany przez NKWD, przeszedł przez moskiewskie więzienia Butyrki i Łubianka. Zwolniony na podstawie umowy Sikorski – Majski (1941) nie miał już sił, by planować powrót. Zmarł w Bucharze.
Dr Adam Gręplowski z okręgowej NIK w Krakowie został aresztowany przez Gestapo 16 kwietnia 1942 r. w Krakowie. Zginął 27 maja 1942 w KL Auschwitz. Córka dr. Gręplowskiego – Teresa Gręplowska – połączyła się z uczestnikami uroczystości poprzez Delegaturę NIK w Krakowie.
Na tablicy jest też nazwisko Stanisława Peszyńskiego, szefa konspiracyjnego „NIK”-u w Warszawie, członka Tajnej Rady Adwokackiej, który został wyprowadzony przez Niemców z domu przy Marszałkowskiej 15 i zamordowany w dawnej Szkole Podchorążych 6 sierpnia 1944 r.
Prace nad Ścianą Pamięci zaplanowano na kilka lat, trzeba bowiem przejrzeć pełną dokumentację wojennych losów pracowników Najwyższej Izby Kontroli Państwa (1919–1921), Najwyższej Izby Kontroli (1921–1939), emigracyjnej NIK (1939–1945) i konspiracyjnej struktury kontroli przy Delegacie Rządu na Kraj, czyli NIK-u Polskiego Państwa Podziemnego o kryptonimach „Izba” i „NIK”.
oprac. na podst. nik.gov.pl