Instytut Pamięci Narodowej

Aparat bezpieczeństwa i wymiar sprawiedliwości wobec kolektywizacji wsi polskiej 1948–1956

W latach 1948-1956 w oficjalnych dokumentach władz podkreślano, że podstawą kolektywizacji wsi jest zasada dobrowolnego zrzeszania się, jednak ze względu na opór i niechęć chłopów do poddawania się – narzuconym im z zewnątrz – tempu i metodom uspółdzielczania deklaracje te pozostały jedynie na papierze. W rzeczywistości bowiem wieś kolektywizowano, stosując przymus ekonomiczny, nacisk administracyjny, polityczny i moralny, a także represje karne. Autor próbuje odpowiedzieć na pytania: w jaki sposób państwo i jego fundamentalne organy – aparat bezpieczeństwa i wymiar sprawiedliwości – realizowały pozaprawne działania wobec chłopów w zakresie uspółdzielczania wsi, jakie były formy chłopskiego oporu wobec kolektywizacji oraz jakie były jej skutki

Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela 1977–1981

KOR – Komitet Obrony Robotników, Komitet Samoobrony Społecznej

Komitet Obrony Robotników powstał, by udzielać pomocy ludziom brutalnie represjonowanym przez władze po robotniczych protestach w czerwcu 1976 r. Skupiał przedstawicieli różnych pokoleń, często o odmiennych przekonaniach – łączył ich jednak zdecydowany sprzeciw wobec łamania prawa przez organy władzy.

Katowice we Wrześniu ’39

Zbiór 78 polskich i niemieckich dokumentów, omawiających wydarzenia związane z zajęciem Katowic przez wojska niemieckie w pierwszych dniach kampanii wrześniowej, poprzedzonych obszernym wstępem.

Prawnicy czasów bezprawia. Sędziowie i prokuratorzy wojskowi w Polsce 1944–1956

Wymiar sprawiedliwości jest jedną z podstawowych funkcji każdego państwa, decydującą z jednej strony o jego spoistości a z drugiej o autorytecie w oczach obywateli. Państwa komunistyczne znalazły dla sądownictwa dodatkowe zadanie, czyniąc z niego kolejne narzędzie represji, zależne od partii i aparatu bezpieczeństwa. Prawnicy czasu bezprawia to portret zbiorowy sędziów i prokuratorów wojskowych opracowany przez historyka IPN na podstawie analizy biografii ponad czterystu z nich! Autor wskazuje na ich zróżnicowane pochodzenie i koleje losu przed rozpoczęciem służby (byli wśród nich działacze komunistyczni, sowieccy delegaci i nowi rekruci systemu, lecz także polscy sędziowie i prokuratorzy, niekiedy mający za sobą służbę w AK), mechanizmy rekrutacji personelu, procedury szkolenia, model kariery. Powstały obraz pozwala dostrzec charakterystyczne cechy tego środowiska, poznać stworzony wokół niego system prawnego i służbowego podporządkowania, niekiedy złożoność przyczyn indywidualnych postaw. Opracowanie dopełnia ponad 420 not biograficznych, lista sądów i prokuratur wojskowych, oraz imienny wykaz ich funkcjonariuszy i indeks. Książka ukazuje się równolegle z podejmującą także tę tematykę publikacją Filipa Musiała Polityka czy sprawiedliwość? wydaną również przez IPN i „Societas Vistulana”.

Z przeszłości Żydów polskich

Sprawa Henryka Hollanda

Zegarek Henryka Hollanda wskazywał godzinę 17.16, gdy jego ciało uderzyło o bruk ulicy Franciszkańskiej. Obok leżały pęknięte okulary. Był 21 grudnia 1961 roku. Znany partyjny dziennikarz wypadł z okna własnego mieszkania podczas rewizji prowadzonej przez Służbę Bezpieczeństwa. Godzinę wcześniej postawiono mu fałszywy zarzut szpiegostwa. Okoliczności śmierci Hollanda nasuwały podejrzenie mordu politycznego. Jego pogrzeb stał się demonstracją sprzeciwu środowisk inteligenckich wobec ograniczania przez Władysława Gomułkę swobód wywalczonych przez społeczeństwo w 1956 roku. Po pół wieku Krzysztof Persak rozwiązuje zagadkę śmierci Henryka Hollanda i wyjaśnia polityczne kulisy tamtych dramatycznych wydarzeń.

Twarze wrocławskiej bezpieki

Przygotowana przez pracowników Oddziału IPN we Wrocławiu książka prezentuje obsadę personalną kierowniczych stanowisk Urzędu Bezpieczeństwa i Służby Bezpieczeństwa we Wrocławiu w latach 1945–1990. Zgodnie z przyjętą koncepcją jest informatorem personalnym zawierającym niezbędne wiadomości o organizacji, strukturze i obsadzie najważniejszych stanowisk wrocławskiej „bezpieki”, za które uznano etaty: kierowników, szefów, naczelników wydziałów i ich zastępców, zatrudnionych w Wojewódzkim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego, Wojewódzkim Urzędzie do spraw Bezpieczeństwa Publicznego, Miejskim i Powiatowym UBP we Wrocławiu oraz wojewódzkiej, miejskiej i dzielnicowej Służbie Bezpieczeństwa we Wrocławiu.

Urząd Bezpieczeństwa w Łańcucie 1944–1956

Wokół pogromu kieleckiego

Tom składa się z dwóch części. Pierwszą wypełniają cztery artykuły wybitnych znawców najnowszych dziejów Polski, pozwalające głębiej wniknąć w podłoże i konsekwencje pogromu kieleckiego w lipcu 1946 r. Tekst otwierający porusza trudny temat stosunków między Polakami a Żydami w latach 1944–1946. Dwa kolejne artykuły to próby rozprawienia się z propagowanymi przez komunistów tezami – oskarżeniami podziemia o inspirowanie pogromu oraz zarzutami o bierność hierarchów katolickich w obliczu przemocy wobec Żydów. Podsumowaniem jest syntetyczne przedstawienie sporów, dyskusji i manipulacji, jakie od początku towarzyszyły pogromowi kieleckiemu. Drugą część książki wypełniają dokumenty zebrane w toku śledztwa prowadzonego przez IPN, przede wszystkim zeznania świadków.