Instytut Pamięci Narodowej

Adam Bojarski, Sądownictwo specjalne w byłym zaborze pruskim w latach 1919–1921, Poznań–Warszawa 2026, 432 s., ISBN 978-83-8376-757-4

Oddziałowy Projekt Badawczy „Wielkopolska w XX-leciu międzywojennym”.

Seria „Monografie”, tom 190.

W okresie pomiędzy zakończeniem I wojny światowej a wejściem w życie postanowień traktatu wersalskiego na terenie byłego zaboru pruskiego panowała dość specyficzna sytuacja prawna. W momencie wybuchu powstania wielkopolskiego 1918–1919 zdano sobie sprawę, że potrzebny będzie odrębny od niemieckiego, powstańczy wymiar sprawiedliwości. W ten sposób utworzono sądownictwo powstania wielkopolskiego 1918–1919. W wyniku postanowień traktatu wersalskiego przyznano Polsce część Wielkopolski oraz Pomorze. Ponieważ na tym obszarze obowiązywał model sądownictwa niemieckiego, Minister byłej Dzielnicy Pruskiej podjął decyzję o powołaniu sądów tymczasowych, które miały orzekać do momentu utworzenia sądownictwa polskiego. W wyniku zbrojnych działań Rosji Sowieckiej oraz niemieckich operacji dywersyjnych na terytorium byłego zaboru pruskiego utworzono wojskowe sądy doraźne. Ich celem było szybkie wymierzanie sprawiedliwości.