Instytut Pamięci Narodowej

Adam Hlebowicz, Idalia Żyłowska, Warszawa 2026, 48 s., ISBN 978-83-8459-014-0 (druk), 978-83-8459-015-7 (pdf)

Seria „Archiwum Polskich Losów”.

Była córką Józefa Mackiewicza – jednego z najwybitniejszych pisarzy polskich XX w. Po II wojnie światowej pozostała w Wilnie, które decyzją mocarstw alianckich podjętą w lutym 1945 r. w Jałcie znalazło się w granicach Litewskiej Socjalistycznej Republiki Sowieckiej. Zdobyła wyższe wykształcenie na Uniwersytecie Wileńskim i podjęła pracę nauczycielki w trójjęzycznej szkole w Czarnym Borze: w tej samej miejscowości, gdzie wcześniej – przed

wojną i w jej trakcie – odwiedzała ojca. Od połowy lat sześćdziesiątych XX w. korespondowała z drugą żoną Mackiewicza, Barbarą Toporską, która w tym czasie mieszkała z nim na emigracji w Monachium. Kobiety pisały do siebie przez prawie dwadzieścia lat, mimo życia w państwach o odmiennych, wrogich ustrojach politycznych i „żelaznej kurtyny”, która je odgradzała. Ich korespondencja to niezwykłe dzieło epistolograficzne przekraczające granice, podziały i odległości, powstałe niejako wbrew komunistycznej cenzurze. W ostatnich latach życia Żyłowska napisała kilka artykułów wspomnieniowych. Zostały one opublikowane w polskiej prasie wydawanej w już niepodległej Litwie. Idalia Żyłowska należała do grona tych Polaków, którzy mimo niesprzyjającej sytuacji zachowali swój język, kulturę, wiarę i – co szczególnie istotne – niezależność własnych poglądów.