Rozpoczął się Kongres Pamięci Żołnierzy Wyklętych – Warszawa, 7 marca 2025 - I Kongres Pamięci Żołnierzy Wyklętych (7–8 marca 2025 r.) Instytut Pamięci Narodowej

Pierwszy dzień Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych rozpoczęło uroczyste wręczenie odznaczeń państwowych przez Sekretarza Stanu Andrzeja Derę oraz Medali Reipublicae Memoriae Meritum przez zastępcę prezesa IPN dr. hab. Karola Polejowskiego.

Za zasługi w dokumentowaniu i upamiętnianiu prawdy o najnowszej historii Polski uhonorowani zostali:

Złotym Krzyżem Zasługi:

Basiaga Jerzy
Gliniecki Leszek
Masłowski Andrzej
Maślanka Marcin
Nieckarz Jadwiga

Srebrnym Krzyżem Zasługi:

Kozak Grzegorz
Łabędzki Bogusław
Rzeszutek Romuald
Skłodowski Krzysztof

Brązowym Krzyżem Zasługi:

Arciszewski Rafał
Langenfeld Piotr
Moń Piotr

Złotym Medalem Reipublicae Memoriae Meritum:

Fundacja „Łączka”
Anna i Andrzej Kołakowscy
Andrzej Melak
Eliza Pelc
Marlena Piekarska-Olszówka
Tadeusz Stański
Dariusz Walusiak
Andrzej Chyłek

Srebrnym Medalem Reipublicae Memoriae Meritum:

Brązowym Medalem Reipublicae Memoriae Meritum:

***

Po odznaczeniach do zebranych przemówił zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski, który podkreślił, że pamięć o Żołnierzach Wyklętych pozostaje nie tylko elementem historycznej refleksji, ale także istotnym fundamentem kształtowania tożsamości narodowej. W swoim wystąpieniu odniósł się do wieloletniego procesu przywracania pamięci o bohaterach powojennego podziemia oraz roli, jaką odegrały w tym badania prowadzone przez IPN:

– Odnajdujemy ich, identyfikujemy, zwracamy rodzinom i organizujemy im pogrzeb taki, na jaki zasłużyli jako żołnierze i oficerowie wolnej Polski

– mówił, podkreślając wagę godnego upamiętnienia tych, którzy przez dekady byli skazani na zapomnienie.

Przestrzegł jednak przed zagrożeniami, jakie wciąż czyhają na historyczną prawdę. Wskazał na próby usuwania Żołnierzy Wyklętych z przestrzeni. Zdecydowanie sprzeciwił się również próbom relatywizowania historii i przedstawiania formacji takich jak Gwardia Ludowa czy Armia Ludowa jako organizacji walczących o Polskę.

– Nie możemy się z tym zgodzić. O żadną Polskę ci ludzie nie walczyli. Walczyli o Związek Sowiecki, o Sowietów. O to, aby tutaj, na ziemiach polskich, z tysiącletnią chrześcijańską tradycją, państwowością, zaszczepić totalitarny system komunistyczny

– zaznaczył, przywołując słowa mjr. Zygmunta Szendzielarza „Łupaszki”, który określał tych ludzi mianem zdrajców.

Kończąc swoje wystąpienie, wezwał do kontynuowania działań na rzecz upamiętnienia Żołnierzy Wyklętych oraz obrony ich miejsca w historii Polski.

– To na nas spoczywa obowiązek, aby nic nie wygasło, aby wprost przeciwnie ten ogień podsycić. Aby pamięć o tym, co prawe, uczciwe, rzetelne, co wierne Rzeczypospolitej przetrwała. Jeżeli żołnierze podziemia zachowali się jak trzeba, to my nie możemy, zachować się inaczej. My także musimy zachować się jak trzeba, bo tego od nas wymaga Rzeczpospolita

– zakończył.

***

Panel inauguracyjny Kongresu, zatytułowany „Budowa tożsamości wokół Żołnierzy Wyklętych”, zgromadził ekspertów i badaczy zajmujących się tematyką powojennego podziemia niepodległościowego. Jednym z prelegentów był zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, dr hab. Karol Polejowski, który podkreślił znaczenie pamięci o Żołnierzach Wyklętych w kształtowaniu współczesnej tożsamości narodowej. Głos zabrali również dyrektor Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, Adrianna Garnik, oraz dr Andrzej Anusz. Dyskusję moderował red. Tadeusz Płużański.

Dr hab. Karol Polejowski w rozmowie podkreślił, że Żołnierze Wyklęci stanowili naturalną kontynuację Armii Krajowej, a ich działalność wpisywała się w nieprzerwaną walkę o niepodległość Polski.

– Większość zdecydowana żołnierzy Podziemia Niepodległościowego to byli członkowie Armii Krajowej. Ja to traktuję po prostu jako ciągłość. Jest jedna konspiracja

– zaznaczył, wskazując na fakt, że struktury powojennego podziemia niepodległościowego wyrosły bezpośrednio z AK.

Dodał, że nie widzi różnicy między składanymi przysięgami – zarówno w czasie okupacji niemieckiej, jak i po 1945 roku.

– Jeżeli ktoś składał przysięgę w roku 1946, to ona była bliźniaczo podobna do tej, którą składali żołnierze Armii Krajowej

– mówił, podkreślając, że walka podjęta przez Żołnierzy Wyklętych była konsekwencją ich wcześniejszego zaangażowania w struktury konspiracyjne.

***

Po zakończeniu pierwszego panelu uczestnicy Kongresu mieli okazję wysłuchać kolejnej dyskusji, poświęconej społecznym aspektom kultywowania pamięci o Żołnierzach Wyklętych. Panel społeczny „Pamięć o Żołnierzach Wyklętych – początki” zgromadził osoby zaangażowane w działania upamiętniające bohaterów podziemia niepodległościowego. W gronie prelegentów znaleźli się dyrektor Oddziału IPN w Krakowie, dr hab. Filip Musiał, Tomasz Karasiński ze Stowarzyszenia GH „Zgrupowanie Radosław”, Teresa Brykczyńska reprezentująca Społeczny Komitet Obchodów Narodowego Dnia Pamięci „Żołnierzy Wyklętych” oraz Anna Kołakowska z Oddziału IPN w Gdańsku. Dyskusję, podobnie jak wcześniejszy panel, poprowadził red. Tadeusz Płużański. Uczestnicy rozmawiali o początkach społecznych inicjatyw na rzecz przywracania pamięci o Żołnierzach Wyklętych, a także o wyzwaniach związanych z budowaniem świadomości historycznej w przestrzeni publicznej.

Pierwszą część Kongresu uświetnił koncert Leszka Czajkowskiego i Andrzeja Kołakowskiego.