English version
Ludzie, którzy wierzyli w wolną Polskę i w wartości patriotyczne, stali się ofiarami represji, tracąc nie tylko wolność, ale często zdrowie, godność, a nawet życie. Komunistyczna władza bezwzględnie zwalczała wszelkie formy opozycji, w tym zbrojne podziemie i zwykłych obywateli. Społeczeństwo było zastraszane, a nikt nie mógł czuć się bezpieczny.
Procedury terroru
Procedury więzienne i aparat represji obejmowały wszystkich – nie tylko mężczyzn, ale także kobiety, dzieci i osoby starsze. Władze dążyły do całkowitej kontroli nad społeczeństwem, a każdy, kto sprzeciwiał się systemowi, mógł zostać uznany za wroga.
Wszyscy, których poglądy i działalność uznano za zagrożenie dla kształtującego się ustroju zostali potraktowani jak zdrajcy. Aparat represji posługiwał się systemem fabrykowanych oskarżeń, w wyniku czego tysiące osób trafiło do więzień jako więźniowie polityczni.
Również pomniejsze przestępstwa, przestępstwa pospolite czy zwyczajne wykroczenia były pretekstem do aresztowania i wymierzenia wyroku. W rubryce kategoria przestępstwa możemy znaleźć m.in.: morderstwa, nierząd, niedostarczenie obowiązujących kontyngentów produktów żywnościowych, wrogą propagandę, propagandę szeptaną, spekulację, nielegalne przekroczenie granicy, posiadanie broni, przynależność do nielegalnej organizacji lub udzielenie jej pomocy, nielegalny ubój bydła, posiadanie obcej waluty, współpracę z okupantem. Pobyt każdego z więźniów był skrupulatnie dokumentowany. Jedną z kluczowych procedur towarzyszących aresztowaniu było wykonywanie zdjęć sygnalitycznych.
Metodologia
Zdjęcia sygnalityczne początkowo stosowane były do identyfikacji przestępców kryminalnych. W czasach reżimu komunistycznego wykorzystywano je przede wszystkim do dokumentowania aresztowanych za przekonania patriotyczne. Każda osoba była fotografowana z trzech perspektyw – en face i z obu profili. Wymagano również, by fotografia obejmowała osoby zarówno z nakryciem głowy, jak i bez niego. Zdjęcia wykonywano na specjalnym krześle sygnalitycznym. Tego rodzaju szczegółowa dokumentacja miała na celu pełną identyfikację aresztowanych.
Dziś, dzięki tej dokumentacji, możemy spojrzeć w twarze ludzi, którzy stawili opór komunistycznemu terrorowi. Kartoteka sygnalityczna, stworzona przez aparat bezpieczeństwa, zawiera fotografie zarówno prostych ludzi, jak i żołnierzy podziemia, dowódców i generałów. Na tych twarzach widać cierpienie, strach, zmęczenie, ale też dumę i niezłomność.
Szczególnie wymowne są te zdjęcia, które wykonano w pewnym odstępie czasu – przy aresztowaniu oraz po okresie przebywania w więzieniu. Kontrast pomiędzy tymi fotografiami pokazuje, jak bardzo ci ludzie zostali zniszczeni, zarówno fizycznie, jak i psychicznie.