English
Obiekt propagandowy w Pyrzycach (woj. zachodniopomorskie) przy ul. Kilińskiego
1945 – lata 50.
Po zakończeniu II wojny światowej i zajęciu Pyrzyc przez Armię Czerwoną na placu Wolności w Pyrzycach powstał cmentarz żołnierzy sowieckich oraz mający ich upamiętniać ceglany pomnik. Na pomniku, zwanym później „Pomnikiem Wdzięczności”, została umieszczona płyta z dwujęzyczną (polsko-rosyjską) transkrypcją: „Wieczna chwała bohaterom poległym w bojach za wolność i niezawisłość Związku Radzieckiego i sprzymierzonej z nami Polski. 1941–1945”. Pomnik ulegał niszczeniu. W tym czasie wszystkie szczątki poległych ekshumowano i przeniesiono na cmentarz wojskowy w Stargardzie Szczecińskim.
Lata 50. – początek lat 80.
Po zlikwidowaniu cmentarza na początku lat 50. wybudowano nowy sowiecki obiekt propagandowy, zmontowany m.in. z elementów pochodzących z dawnego niemieckiego Pomnika Zwycięstwa. W miejscu gdzie znajdowała się pruska symbolika osadzono sowiecką gwiazdę. Na początku lat 80. w związku z modernizacją terenu wokół Placu Wolności postanowiono przenieść monument. Wyznaczono miejsce przy ruinach Bramy Szczecińskiej, na niewielkim skwerze, w obszarze historycznego Starego Miasta. Obelisk w dawnej lokalizacji zlikwidowano 26 czerwca 1984 r. Opracowanie nowego projektu zlecono Pracowni Sztuk Plastycznych w Szczecinie. Projektantem był szczeciński rzeźbiarz Sławomir Lewiński.
Rok 1984 – odsłonięcie sowieckiego obiektu propagandowego przy ul. Kilińskiego
21 lipca 1984 r., z udziałem żołnierzy Armii Sowieckiej i Wojska Polskiego miało miejsce odsłonięcie „Pomnika Bohaterów II wojny światowej” („Pomnika Pamięci”). Umieszczono pod nim niedużą tablicę z dwujęzycznym napisem: „Wieczna sława poległym bohaterom 1941–1945”.
Powstały w latach 80. sowiecki obiekt propagandowy to wielki kilkusettonowy betonowy monument – masywna konstrukcja w formie ściany z umieszczoną płaskorzeźbą głowy sowieckiego żołnierza, ustawiona na podwyższonym cokole.
Po 1989 roku
W latach 90. do obelisku dodano napis: „BÓG HONOR OJCZYZNA”; trwały dyskusje na temat jego rozbiórki lub przeniesienia.
Ważnym impulsem do rozbiórki był apel prezesa IPN z marca 2022 roku o dekomunizację polskiej przestrzeni publicznej.
Na początku 2026 roku w Pyrzycach przeprowadzono konsultacje społeczne; większość opowiedziała się za rozbiórką. Uchwałą Rady Miejskiej w Pyrzycach z 26 lutego 2026 r., w oparciu o art. 5a ust. 1 ustawy o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki (Dz.U. z 2018 r., poz. 1103) podjęto decyzję o rozbiórce sowieckiego obiektu propagandowego, zwanego „Pomnikiem Pamięci” zlokalizowanego przy ulicy Jana Kilińskiego i wzniesienie nowego upamiętnienia – „Pomnika Niepodległości”.
Miasto postanowiło zachować dwa elementy obiektu jako materialne świadectwa przeszłości. Głowa sowieckiego żołnierza trafi do Działu Tradycji Pyrzyckiej Biblioteki Publicznej – „Muzeum Ziemi Pyrzyckiej”, napis „BÓG HONOR OJCZYZNA” będzie przeniesiony na cmentarz komunalny.
W miejsce zlikwidowanego obelisku powstanie nowy monument – nawiązujący do odzyskania niepodległości. Miejsce, na którym powstanie upamiętnienie będzie nosić nazwę Skwer Niepodległości.
***
- Briefing prasowy – 31 lipca 2026:
Lokalizacja: https://maps.app.goo.gl/c7vb83m5VkhdKaeP8
ul. Kilińskiego, 74-200 Pyrzyce
***
Demontaże sowieckich obiektów propagandowych to praktyczne realizacja ustawy z 1 kwietnia 2016 r. o zakazie propagowania komunizmu lub innego ustroju totalitarnego przez nazwy jednostek organizacyjnych, jednostek pomocniczych gminy, budowli, obiektów i urządzeń użyteczności publicznej oraz pomniki.
Prezes IPN w marcu 2022 r. zaapelował do samorządów o usunięcie z przestrzeni publicznej wszelkich nazw i symboli wciąż upamiętniających osoby, organizacje, wydarzenia bądź daty symbolizujące komunizm. – Najwyższy czas nadrobić zaległości w tej dziedzinie (...) Niech wybrzmi to jasno i wyraźnie: w polskiej przestrzeni publicznej nie ma miejsca na jakiekolwiek upamiętnienia totalitarnego reżimu komunistycznego i służących mu ludzi – podkreślił w oświadczeniu z 4 marca 2022 roku. Dzięki apelowi prezesa IPN rozpoczął się kolejny etap dekomunizacji w Polsce.
Zobacz:
- Komunikat w sprawie usuwania z przestrzeni publicznej pomników propagujących komunizm lub inny ustrój totalitarny
- Playlista: Dekomunizacja przestrzeni publicznej – konferencje i briefingi prasowe dot. dekomunizacji przestrzeni publicznej w Polsce.
- Demontaż czterech pomników „Wdzięczności Armii Czerwonej”
- Straszy w mieście
Kontakty dla mediów
Biuro Rzecznika Prasowego IPN
dr Rafał Kościański
rzecznik prasowy IPN
tel. +48 735 205 793
rzecznik@ipn.gov.pl
Oddział IPN w Szczecinie
Sebastian Kaniewski
tel. 91 312 94 15
kom. 603 077 246
Sebastian.Kaniewski@ipn.gov.pl
