Plansza | 19
Współpraca antykomunistycznych organizacji niepodległościowych z Polski i Litwy pozwoliła na zniwelowanie zaszłości historycznych i negatywnych stereotypów we wzajemnych relacjach. Zniknęła bariera nieufności, a kontakty i przyjaźń pozostały do dnia dzisiejszego. Bagaż tych doświadczeń i relacji nie został – niestety – wykorzystany w szerszym kontekście, a więc na szczeblu międzynarodowych stosunków pomiędzy naszymi państwami. A szkoda.
Piotr Hlebowicz
Liga Wolności Litwy – antysowiecka i antykomunistyczna litewska organizacja niepodległościowa. Powstała w 1978 r. na terenie okupowanej Litwy, w warunkach konspiracyjnych. W 1979 r. była inicjatorem memorandum w sprawie likwidacji skutków paktu Ribbentrop–Mołotow. Memorandum podpisało 45 obywateli Litwy, Łotwy i Estonii. 23 sierpnia 1987 r. była współorganizatorem publicznego wiecu pod pomnikiem Adama Mickiewicza w Wilnie. W 1988 r. wyszła z podziemia, ale nie rejestrowała się, ponieważ nie uznawała instytucji władzy sowieckiej. Od początku otwarcie i niedwuznacznie wypowiadała się za niepodległością, tym samym wywierając wpływ na Sąjudis, którego stanowisko powoli ewoluowało z „pierestrojkowego” do niepodległościowego.
Litewska Partia Demokratyczna – pierwsza niekomunistyczna partia na terenie okupowanej Litwy. Została powołana 5 lutego 1989 r. w celu zmuszenia reżimu sowieckiego do likwidacji systemu jednopartyjnego. Inicjowała zbieranie podpisów w sprawie referendum dotyczącego uniemożliwienia nielitewskim obywatelom służącym w sowieckiej armii na Litwie uczestnictwa w wyborach.
Związek Litewskiej Młodzieży Narodowej „Młoda Litwa” – przedwojenna litewska organizacja młodzieżowa odrodzona w 1988 r. W 1989 r. organizowała akcje odmowy przez Litwinów służby w wojsku okupacyjnym oraz zbierania książeczek wojskowych od poborowych i rezerwistów.
Autonomiczny Wydział Wschodni „Solidarności Walczącej” – struktura utworzona na początku 1988 r. przez działaczy „Solidarności Walczącej” – Piotra Hlebowicza i Janinę Jadwigę Chmielowską. Powołanie AWW „SW” zaakceptował przewodniczący „Solidarności Walczącej”, ukrywający się wówczas Kornel Morawiecki. Wydział Wschodni zbierał informacje o sytuacji w ZSRS, nawiązywał kontakty i współpracę z partiami i organizacjami niepodległościowymi z krajów anektowanych przez Sowietów. Ludzie związani z Wydziałem przerzucali niezależną literaturę, sprzęt poligraficzny, środki łączności i inne potrzebne materiały na terytorium ówczesnego ZSRS. W Polsce szkolono drukarzy ze Wschodu, dzielono się doświadczeniami z zakresu konspiracji. Wydział współpracował również z Polakami mieszkającymi w Kazachstanie, na Kaukazie, Syberii i Białorusi. Członkowie i współpracownicy Wydziału brali aktywny udział w wydarzeniach styczniowych 1991 r. na Litwie, za co w 2009 r. otrzymali litewskie odznaczenia państwowe.
„Solidarność Walcząca” – antykomunistyczna organizacja podziemna założona w czerwcu 1982 r. we Wrocławiu przez Kornela Morawieckiego. Członkowie „SW” wywodzili się głównie z ruchu związkowego NSZZ „Solidarność”, zdelegalizowanego po wprowadzeniu w Polsce przez generała Jaruzelskiego stanu wojennego (13 grudnia 1981 r.). „SW” miała szeroką bazę wydawniczą i kolportażową we Wrocławiu i w wielu innych miastach w całej Polsce, gdzie tworzono Oddziały „Solidarności Walczącej”. Aktywnie współpracowała z Ogólnopolskim Komitetem Oporu Rolników (OKOR), Federacją Młodzieży Walczącej (FMW), Liberalno-Demokratyczną Partią „Niepodległość” (LDPN), a także z organizacjami niepodległościowymi w ówczesnym Związku Sowieckim. „SW” miała swój wywiad i kontrwywiad, nadawała nielegalne transmisje radiowe (próby transmisji telewizyjnych). Większość środowiska skupionego wokół „Solidarności Walczącej” sprzeciwiała się kategorycznie rozmowom opozycji z komunistami przy okrągłym stole w 1989 r. Oddział Krakowski „SW” powstał w 1985 r.