Instytut Pamięci Narodowej

Kapelani i duszpasterstwo Ludowego Wojska Polskiego 1943-1990, tom 1, pod red. Daniela Gucewicza, Gdańsk-Warszawa 2026, 656 s., ISBN 978-83-8376-926-4

Publikacja w ramach Centralnego Projektu Badawczego IPN „Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych w Polsce 1944–1989”.

Publikacje gdańskiego oddziału IPN, tom 102.

Wraz z powstaniem w lipcu 1943 r. w Związku Sowieckim 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki do służby duszpasterskiej powołano ks. Wilhelma Franciszka Kubsza OMI, a z czasem kolejnych kapelanów. Obecność kapelanów w dywizji utworzonej pod auspicjami władz ZSRS miała uwiarygodnić w oczach polskiego społeczeństwa nowe wojsko jako formację narodową. Duszpasterstwo wojskowe, kierowane przez Generalny Dziekanat WP, funkcjonowało jako struktura podległa Głównemu Zarządowi Politycznemu WP. Nigdy nie zostało ono uznane przez Kościół katolicki, ponieważ niezależną od władz komunistycznych hierarchię całkowicie pozbawiono wpływu na obsadę stanowisk i kształt organizacyjny tego duszpasterstwa. W latach pięćdziesiątych kapelanów usunięto z koszar, a żołnierzom ograniczono wyjścia do kościołów garnizonowych, które stopniowo zaczęły nieformalnie pełnić funkcję pomocniczą wobec świątyń parafialnych. Sytuacja zmieniła się dopiero po przywróceniu Ordynariatu Polowego WP w 1991 r.

Niniejszy zbiór zawiera pionierskie opracowania poświęcone nie tylko centralnym strukturom duszpasterstwa w komunistycznej Polsce, lecz także lokalnym kościołom garnizonowym. Autorzy m.in. analizują relacje kapelanów z hierarchią kościelną oraz przybliżają ich nierzadko skomplikowane biografie.