Powstało 11 lutego 1989 r. początkowo pod nazwą Towarzystwo Miłośników Wilna i Ziemi Wileńskiej jako oddział zarządu głównego w Toruniu. Od 2015 r. jest podmiotem samodzielnym i zarazem kontynuatorem tradycji powstałej w 1989 r. organizacji.
Głównymi obszarami działania Towarzystwa są materialne wsparcie dla Polaków na Wileńszczyźnie oraz popularyzacja kultury, historii, tradycji Wilna i Ziemi Wileńskiej w Polsce. Organizacja angażuje się w cykliczne prelekcje (m.in. Czwartki Wileńskie – od 2015 r.), koncerty (m.in. z okazji święta Matki Bożej Ostrobramskiej), a także działalność wydawniczą i edukacyjną.
Najnowsza inicjatywa Towarzystwa to przygotowanie merytoryczne oraz współprodukcja pełnometrażowego filmu dokumentalnego „Klucz Wileński” opowiadającego historie ekspatriantów z Wileńszczyzny, którzy po II wojnie światowej osiedlili się na terenie Warmii i Mazur.
Mając na celu podtrzymywanie w społeczności Olsztyna i województwa warmińsko-mazurskiego kresowej, wileńskiej tożsamości, Towarzystwo współpracuje z władzami samorządowymi, a także szeregiem instytucji kultury i organizacji społecznych. Ponadto udziela wsparcia merytorycznego, delegując swojego przedstawiciela do grupy roboczej przy Marszałku Województwa Warmińsko- Mazurskiego, działającej w zakresie pielęgnowania i upowszechniania tradycji narodowej.
