Instytut Pamięci Narodowej

Biuro Badań Historycznych IPN w Warszawie zaprasza do udziału w konferencji naukowej „W obcej służbie. Działalność agenturalna obywateli Polski »ludowej« na rzecz wywiadów państw zachodnich w latach 1945–1990”, która odbędzie się 18 listopada 2026 r. w Centralnym Przystanku Historia im. Lecha Kaczyńskiego w Warszawie (ul. Marszałkowska 107).

Konferencja organizowana jest w ramach Centralnego Projektu Badawczego „Struktury i metody działania aparatu bezpieczeństwa w Polsce 1944–1989/90”.

W intencji organizatorów konferencja „W obcej służbie. Działalność agenturalna obywateli Polski »ludowej« na rzecz wywiadów państw zachodnich w latach 1945–1990” ma stanowić okazję do zaprezentowania wyników badań dotyczących agenturalnej działalności wywiadowczej na terenie Polski ze strony USA, RFN, Wielkiej Brytanii, Francji, Szwecji, Danii i innych państw.

Program konferencji

• 9.00-9.30 – rozpoczęcie konferencji

I panel – 9.30–10.30

• dr hab. Przemysław Benken (OBBH IPN w Szczecinie) – Biały czy czarny wywiad? Działalność Władysława Śliwińskiego i jego żony na rzecz wywiadu Wielkiej Brytanii w latach 1945–1948
• dr hab. (prof. UAM) Remigiusz Rosicki (Interdyscyplinarne Laboratorium Nauk Behawioralnych na rzecz Bezpieczeństwa Wydziału Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM w Poznaniu) – Sprawa Polimexu i tzw. grupy szwedzkiej. Szpiegostwo, którego nie było…
• mgr Paweł Wierzchołowski (OKŚŻpNP IPN w Warszawie) – Sprawy skazanego na karę śmierci Zygmunta Woszczyńskiego i jego sióstr Jadwigi oraz Mieczysławy, jako przykłady ścigania  przez funkcjonariuszy państwa komunistycznego osób podejrzanych o szpiegostwo
• dyskusja – 10.30–10.50
• przerwa – 10.50–11.10

II panel – 11.10–12.10

• dr Marek Budniak (Katolicki Tygodnik „Niedziela”) – Mjr Wacław Worotyński (1909-1954). Filozof, oficer polityczny „ludowego” Wojska Polskiego, rezydent wywiadu amerykańskiego
• mgr Marcin Podedworny (badacz niezależny) – Działalność wywiadowcza w środowisku leśników w pierwszych latach Polski Ludowej: Przypadek Feliksa Soboczyńskiego w świetle materiałów aparatu bezpieczeństwa
• dr Marta Paszek (OBL IPN w Katowicach/ Wydział Ekonomii i Prawa Uniwersytetu Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy) – „Bądź czujny!” Proces Wiktora Marszałka przed Wojskowym Sądem Rejonowym w Katowicach
• dyskusja – 12.10–12.30
• przerwa – 12.30–12.50

III panel – 12.50–13.50

• dr Tomasz Krok (OBBH IPN w Warszawie) – Kazimierz Topór-Staszak – działalność przemytnicza czy współpraca z „obcym wywiadem”? Próba weryfikacji
• Elżbieta Jakimek-Zapart (OKŚŻpNP IPN w Krakowie) – Szpiegowska rodzina. Kobiety z sieci wywiadowczej Władysława Kazimierczaka „Karaty”
• dr Bogusław Gąszcz (Sąd Rejonowy w Cieszynie) – Leonard Tchórzewski (1890–1968) – górnośląski adwokat i działacz społeczny. Bezowocne starania o udowodnienie służby na rzecz obcego wywiadu
• dyskusja – 13.50–14.10
• przerwa – 14.10–14.30

IV panel – 14.30–15.30

• dr Paweł Miedziński (OBBH w Szczecinie) – „Pogarda szpiega” – sprawa Pawelczyka i Ostojskiego
• Radosław Peterman (BBH IPN w Warszawie) – Ulica Szpiegów. Działalność szpiegowska płk. Włodzimierza Ostaszewicza, sąsiada płk. Ryszarda Kuklińskiego z ul. Rajców
• dr Krzysztof Łagojda (OBBH IPN w Wrocławiu) – Amerykański szpieg czy polski opozycjonista? Sprawa Garreta Sobczyka, bliskiego współpracownika Kornela Morawieckiego w latach 1979-1983
• dyskusja – 15.30–15.50
• przerwa – 15.50–16.10

V panel – 16.10–17.10

• dr Przemysław Gasztold (BBH IPN w Warszawie/Akademia Sztuki Wojennej) – Gra o podwójną stawkę: zmagania wywiadowcze PRL i USA na przykładzie gry kontrwywiadowczej „Brda” (1980–1989)
• dr Grzegorz Wołk (BBH IPN w Warszawie) – Sprawa Wesołowskiej. Między szpiegostwem a prowokacją
• dr Paweł Skubisz (BBH IPN w Warszawie) – Jacek Jurzak. Kierowca rajdowy i naukowiec w służbie amerykańskiego wywiadu
• dyskusja – 17.10–17.30

Konferencja ma charakter otwarty – serdecznie zapraszamy wszystkich zainteresowanych!