English versionW roku 2025 przypada 80. rocznica zakończenia II wojny światowej i zajęcia Górnego Śląska przez Armię Czerwoną, wydarzenia, które miało ogromne konsekwencje dla dziejów regionu. Na jednym biegunie znalazły się upadek reżimu nazistowskiego oraz likwidacja obozów koncentracyjnych i systemu pracy przymusowej. Na drugim – zbrodnie na ludności cywilnej: masowe morderstwa i gwałty, zniszczenia substancji materialnej, plądrowanie i szaber mienia, deportacje do pracy przymusowej w Związku Sowieckim, demontaż infrastruktury przemysłowej. Zwłaszcza dla zachodniej części regionu, która przed 1939 r. znajdowała się w granicach Rzeszy Niemieckiej, wkroczenie i obecność Armii Czerwonej oznaczała silny wstrząs. Mimo upływu 35 lat od momentu, gdy możliwe stało się swobodne prowadzenie badań nad tym zagadnieniem, wiele zjawisk wciąż pozostaje nieopisanych – zarówno w skali całego regionu, jak i w wymiarze lokalnym.
Celem planowanej konferencji jest przegląd najnowszych wyników badań dotyczących skutków obecności Armii Czerwonej na Górnym Śląsku w wymiarze lokalnym – w miastach, gminach wiejskich, powiatach. Organizatorom zależy zwłaszcza na zebraniu studiów przypadku z różnych części regionu i dotyczących różnych aspektów sowieckiej obecności w regionie w 1945 r.
W ramach konferencji poruszone zostaną następne obszary tematyczne (w ujęciu lokalnym):
- walki zbrojne w okresie styczeń–maj 1945 r. – aspekty militarne, zniszczenia, straty,
- przestępstwa na ludności cywilnej dokonane przez czerwonoarmistów (morderstwa, gwałty),
- relacje między ludnością cywilną a żołnierzami Armii Czerwonej,
- relacje między władzami polskimi, strukturami niemieckimi a sowieckimi władzami wojskowymi/NKWD,
- funkcjonowanie sowieckich komendantur wojennych, więzień i obozów,
- akcja aresztowań i deportacji do pracy przymusowej w ZSRS,
- grabieże i rekwizycje mienia, demontaż infrastruktury przemysłowej.
Konferencja organizowana przez Oddziałowe Biuro Badań Historycznych IPN w Katowicach
Organizatorzy: dr hab. Adam Dziurok, prof. UKSW, dr Sebastian Rosenbaum, dr Bogusław Tracz, Paweł Zawisza (sekretarz konferencji)
Zapraszamy do udziału w konferencji. Termin zgłoszenia upływa 30 czerwca 2025 r.
Wypełniony formularz zgłoszeniowy prosimy przesłać na adres e-mail: pawel.zawisza@ipn.gov.pl
Prelegenci będą zobowiązani do dostarczenia artykułów powstałych na bazie referatów w nieprzekraczalnym terminie 31 grudnia 2025 r.
Miejsce konferencji: Przystanek Historia Centrum Edukacyjne IPN w Katowicach im. Henryka Sławika, Katowice, ul. św. Jana 10.
Data: 29 października 2025 r.