Instytut Pamięci Narodowej

Instytut Pamięci Narodowej informuje, że 8 czerwca 2026 r. rozpoczną się prace poszukiwawcze w Hucie Pieniackiej, w dawnym województwie tarnopolskim. Właściwe badania terenowe w miejscu zbrodni z okresu II wojny światowej będą prowadzone w dniach 9–18 czerwca. Działania te są realizowane we współpracy z ukraińskim partnerem Instytutu, przedsiębiorstwem „Wołyńskie Starożytności”, oraz przy udziale Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP i Stowarzyszenia Huta Pieniacka.

Misja w Hucie Pieniackiej stanowi kontynuację tegorocznych działań IPN prowadzonych na terenie Ukrainy. Jest to kolejny etap prac poszukiwawczo-archeologicznych po działaniach przeprowadzonych w kwietniu 2026 r. w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej.

Głównym celem specjalistów z Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN jest odnalezienie, precyzyjne zlokalizowanie oraz sporządzenie szczegółowej dokumentacji zbiorowych mogił ofiar zbrodni. Przeprowadzenie tych prac jest możliwe na podstawie zgody otrzymanej od władz ukraińskich w lutym br., o czym informowaliśmy w stosownym komunikacie.

Po odnalezieniu mogił mieszkańców nieistniejącej dziś miejscowości możliwe będzie złożenie do władz ukraińskich wniosku o przeprowadzenie ekshumacji oraz godny pochówek odnalezionych ofiar. Wynika to z faktu, że obowiązujące w Ukrainie przepisy nie przewidują połączenia procesu poszukiwawczego z ekshumacyjnym.

***

Tło historyczne i śledztwo IPN

Huta Pieniacka była dużą, liczącą ponad 170 zagród polską wsią, w której funkcjonował silny ośrodek samoobrony współpracujący z Armią Krajową. W okresie nasilenia napaści ukraińskich nacjonalistów na Kresach chroniła się tam również ludność cywilna z okolicznych miejscowości oraz uciekinierzy narodowości żydowskiej. 28 lutego 1944 roku wieś stała się miejscem jednej z najkrwawszych pacyfikacji na terenach Małopolski Wschodniej. Zbrodni dokonali żołnierze 4. Pułku Policyjnego SS (złożonego z ukraińskich ochotników do dywizji SS „Galizien”) przy współudziale oddziałów Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) oraz lokalnych paramilitarnych grup ukraińskich nacjonalistów. Przebywający we wsi Polacy – w tym kobiety, dzieci i starcy – zostali bestialsko zamordowani, a wieś całkowicie obrabowana, a następnie spalona. Tragedię przeżyli jedynie nieliczni.

W sprawie zbrodni w Hucie Pieniackiej Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w Krakowie prowadzi, wielowątkowe śledztwo (sygn. akt S 50/03/Zn). W toku postępowania prokuratorzy IPN przesłuchali setki świadków – w tym ocalałych mieszkańców wsi, członków ich rodzin oraz mieszkańców sąsiednich miejscowości. Przeanalizowano polskie i zagraniczne zasoby archiwalne oraz akta stanu cywilnego. Kluczowym elementem śledztwa pozostaje drobiazgowe ustalanie pełnej listy ofiar zbrodni oraz personaliów jej sprawców. Dotychczasowe kwerendy przeprowadzone przez specjalistów Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN pozwoliły na wytypowanie miejsc do badań poszukiwawczych. Do tej pory udało się ustalić personalia 634 spośród ponad ośmiuset ofiar.

Wybrane publikacje Instytutu Pamięci Narodowej dotyczące Zbrodni Wołyńskiej

1. Dokumenty zbrodni wołyńskiej, t. 1–2, oprac. E. Gigilewicz, L. Popek, P. Sokołowski, T. Zych, Warszawa–Lublin–Tarnobrzeg 2023–2024.

2. Ocaleni z ludobójstwa. Wspomnienia Polaków z Wołynia, wpr., wybór i oprac. J. Karbarz-Wilińska, B. Januszewski, IPN, Gdańsk–Warszawa 2023.

3. Zbrodnia wołyńska w świetle prawa międzynarodowego, T. Turejko, Warszawa 2023.

4. Błogosławiona wieś, H. Popek, oprac. i red. L. Popek, Lublin 2020.

5. Baza Ofiar Zbrodni Wołyńskiej – ogólnodostępny projekt internetowy IPN, stale uzupełniany m.in. o biogramy ofiar z Huty Pieniackiej.