English versionZamek Królewski w Warszawie to jeden z symboli polskiej państwowości. Pierwotnie służył jako rezydencja książąt mazowieckich, a od XVI w. jako siedziba władz I Rzeczypospolitej: króla i Sejmu. To tu w 1791 r. uchwalono Konstytucję 3 maja.
W latach 1926–1939 Zamek był siedzibą i zarazem miejscem zamieszkania Prezydenta RP. W czasie niemieckich bombardowań i ostrzału artyleryjskiego we wrześniu 1939 r. budynek zmienił się w ruinę (pożar z 17 września zatrzymał wskazówki zegara na Wieży Zygmuntowskiej na godzinie 11:15). Całkowicie zburzony przez okupantów został pięć lat później, gdy trwało Powstanie Warszawskie. Polscy muzealnicy i konserwatorzy zdołali jednak wcześniej potajemnie wynieść elementy dekoracji i wyposażenia wnętrz.
Ćwierć wieku bez decyzji
Już w czerwcu 1945 r. w Biurze Odbudowy Stolicy została powołana Pracownia Odbudowy Zamku. Władze komunistyczne przez długie lata przymierzały się do odbudowy, ale zwlekały z podjęciem konkretnych decyzji. W roku 1961, za rządów Władysława Gomułki, prace projektowe zostały wręcz wstrzymane.
Sytuacja zmieniła się, gdy miejsce Gomułki zajął Gierek. Dając zielone światło odbudowie historycznego gmachu, nowy I sekretarz KC PZPR chciał ocieplić wizerunek władzy i zyskać przychylność środowisk twórczych. 26 stycznia 1971 r. odbyło się pierwsze posiedzenie Obywatelskiego Komitetu Odbudowy Zamku Królewskiego w Warszawie. Na czele gremium stanął wprawdzie partyjny aparatczyk Józef Kępa, ale jego zastępcą został prof. Stanisław Lorentz, cieszący się opinią zasłużonego muzealnika.
Siłami społeczeństwa
Prace, finansowane w dużej mierze ze składek społecznych, postępowały szybko. W lipcu 1974 r. gmach był już gotowy w stanie surowym.
Uruchomienie zegara na Wieży Zygmuntowskiej wpisało się w jubileusz trzydziestolecia PRL, „uświetniony” wizytą w polskiej stolicy przywódcy Związku Sowieckiego Leonida Breżniewa. „[…] zamek powraca do Warszawy w roku sumowania dorobku 30 lat pracy całego narodu nad socjalistyczną przebudową kraju” – pisał wówczas „Dziennik Polski”. Gazeta podkreślała, że tego samego dnia w mieście oddano do użytku Trasę Łazienkowską i Wisłostradę.
W 1980 r. warszawskie Stare Miasto wraz z Zamkiem Królewskim zostało wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dziś Zamek pełni przede wszystkim funkcję muzeum. Gościły tu również liczne wystawy Instytutu Pamięci Narodowej.
***
O losach Zamku Królewskiego w Warszawie podczas II wojny światowej i jego późniejszej odbudowie mogą Państwo przeczytać na portalu IPN Przystanek Historia:
***
O losach Zamku Królewskiego w Warszawie podczas II wojny światowej i jego późniejszej odbudowie mogą Państwo przeczytać na portalu IPN Przystanek Historia:
Polecamy też wykład dr. hab. Piotra Majewskiego „Zamek Królewski w Warszawie”, dostępny na kanale IPNtv: