English versionInstytut Pamięci Narodowej i Instytut Studiów Politycznych PAN zapraszają na promocjęksiążki dr. Krzysztofa Persaka „Sprawa Henryka Hollanda”. Spotkanie odbędzie siędnia 26 września 2006 r. o godz. 18.00 w Warszawie w Domu Spotkań z Historią przy ul. Karowej 20. W spotkaniu prowadzonym przez prof. Andrzeja Paczkowskiego udział wezmą Irena Rybczyńska-Holland, Agnieszka Holland i MagdalenaŁazarkiewicz.
Serdecznie zapraszamy.
***
Znany dziennikarz i działacz komunistyczny Henryk Holland zginął tragicznie 21 grudnia1961 r. Wypadł z okna własnego mieszkania podczas rewizji prowadzonej przez Służbę Bezpieczeństwa. Chociaż Hollandowi postawiono zarzut szpiegostwa, prawdziwe powody jego aresztowania były inne. Wiązały się z przekazaniem na Zachód informacji o przemówieniu Nikity Chruszczowa, w którym sowiecki przywódcaujawnił okoliczności śmierci Stalina i odsunięcia od władzy Berii w 1953 r. Gdy Chruszczow zrobił z tego powodu wyrzuty Gomułce, wybuchł międzynarodowy skandal.
Tajemnicza śmierć Hollanda nasuwała podejrzenie mordu politycznego. Pogrzebdziennikarza stał się manifestacją sprzeciwu środowisk rewizjonistycznych wobec odradzającej się władzy Służby Bezpieczeństwa i ograniczania przez WładysławaGomułkę swobód wywalczonych przez społeczeństwo w 1956 roku. Jego uczestnikówspotkały szykany: musieli się tłumaczyć przed specjalną komisją BiuraPolitycznego.
Po pół wieku Krzysztof Persak rozwiązuje zagadkę śmierci Henryka Hollanda iwyjaśnia polityczne kulisy tamtych dramatycznych wydarzeń. Przekonuje, że zasprawą Hollanda kryła się intryga Mieczysława Moczara. Ambitny wiceministerspraw wewnętrznych wykorzystał okazję, by uderzyć w politycznych konkurentów. Ofiarą tej rozgrywki padł Henryk Holland.
Polityczny kontekst sprawy Hollanda wiązał się z realizowaną przez Gomułkępolityką „odwrotu od Października 1956”. Jej elementami były walka zrewizjonizmem i dyscyplinowanie szeregów PZPR oraz ograniczanie wolności prasy, swobody wypowiedzi i wymiany intelektualnej z Zachodem. Właśnie przeciw tymtendencjom protestowali uczestnicy pogrzebu Hollanda.
Drugi kluczowy aspekt sprawy Hollanda to inwigilacja przez kontrwywiad zachodnich dziennikarzy. Władze komunistyczne uważały za niepożądane samodzielne zdobywanie przez nich informacji dzięki kontaktom z przedstawicielamiinteligencji. SB była narzędziem walki z przeciekami za granicę poufnychwiadomości politycznych. Pod tym pretekstem jej możliwości wykorzystywano wwalce konkurujących ze sobą frakcji w elicie władzy.
Przez swój tragiczny wymiar sprawa Hollanda stała się dobrze zapamiętanym faktem historycznym. Z perspektywy lat jest postrzegana jako jeden z kamieni milowych na drodze Gomułki ku formie rządów despotycznych zakończonych antyinteligencką kampanią marca 1968 r. i masakrą robotników w grudniu 1970 r.
Autor wykorzystał w książce akta PZPR oraz dokumentację operacyjną kontrwywiaduMSW i akta śledcze, a także relacje uczestników wydarzeń. Książkę ilustruje 59 fotografii z Archiwum IPN, w tym zdjęcia operacyjne wykonywane z ukrycia przez funkcjonariuszy SB. W aneksie zamieszczono 12 kluczowych dokumentów.