English versionPubliczność wysłuchała także referatu pracownika OBEP w Warszawie Roberta Spałka pt. „Departament X jako narzędzie poszukiwań wroga wewnętrznego” oraz prof. Jerzego Eislera na temat „Procesu Władysława Gomułki”. Zaprezentowano także film dokumentalny o procesach pokazowych z przełomu lat 40. i 50.
Bezpośredniego otwarcia wystawy dokonał Naczelnik OBEP IPN w Warszawie, współautor wystawy - dr Tomasz Łabuszewski. Przedstawił on zarówno zarys koncepcji jej scenariusza jak i najważniejsze ukazane na niej wątki.
Gośćmi honorowymi uroczystości byli: Marszałek Sejmu RP – Marek Jurek, Senator – Piotr Andrzejewski, były Rzecznik Interesu Publicznego – Sędzia Bogusław Nizieński oraz Prezes Stowarzyszenia Pisarzy Polskich – Janusz Krasiński.
Wystawa prezentuje historię powstania i działalności szczególnej pod wieloma względami jednostki organizacyjnej MBP. Utworzona w październiku 1948 r. (formalnie od lutego 1949 r.) – najpierw jako grupa specjalna, od marca 1950 r. – jako Biuro Specjalne, a od grudnia 1951 r. – jako departament, otrzymała zadanie „oczyszczenia” szeregów Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej z agentów, prowokatorów oraz członków zdefiniowanego niedawno tzw. odchylenia prawicowo-nacjonalistycznego.
Realizując powyższe zadania, funkcjonariusze X Departamentu: Różański, Fejgin, Światło, Piasecki, Michalak, Dusza i inni, dopuścili się szczególnych, nawet jak na „zwyczaje” panujące w MBP, okrucieństw, zarówno w X Pawilonie w więzieniu na Rakowieckiej, jak i we własnym, pozostającym poza jakimikolwiek strukturami, tajnym więzieniu w Miedzeszynie (tzw. willa „Spacer”). Historia X Departamentu, to jednak nie tylko prosta historia katów i ich ofiar. Przez pryzmat spraw, jakimi się X Departament zajmował wystawa pokazuje zarówno „korzenie” zbrodniczej idei, z której on „wyrósł” – procesy moskiewskie lat 30., a następnie pokazowe „spektakle” na Węgrzech, w Czechosłowacji, Rumunii, Bułgarii - jak i pewne aspekty dziejów formacji komunistycznej w Polsce. Jej agenturalne powiązania w wywiadem sowieckim (poprzez osoby Włodzimierza Lechowicza i Alfreda Jaroszewicza), problem demoralizacji i okrucieństw partyzantów GL-AL (poprzez sprawę Grzegorza Korczyńskiego), a także kwestię zwalczania podziemia niepodległościowego lat wojny (poprzez historię Bogusława Hrynkiewicza). Ukazuje wreszcie instrumentalny stosunek władz partyjnych do zbrodni już popełnionych i właśnie popełnianych, dowolnie sankcjonowanych lub potępianych, w zależności od doraźnych celów politycznych.
Wystawę będzie można oglądać w Muzeum Niepodległości do końca czerwca 2006 r. Serdecznie zapraszamy.
„Katalog wystawy Z Archiwum X Departamentu” (plik PDF - 6,5MB)