English
Uroczystości rozpoczęły się od Mszy świętej odprawionej w Bazylice Grobu Bożego. Po jej zakończeniu zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma odsłonił tablicę upamiętniającą Apoloniusza Józefowicza i Stefana Miłkowskiego, umieszczoną na elewacji pobliskiego budynku przy ulicy Miechowity 1.
List do uczestników wydarzenia skierował Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Karol Nawrocki. Podkreślił w nim, że obowiązkiem naszego pokolenia jest wydobywanie z zapomnienia nazwisk ludzi, którym komunistyczny system próbował odebrać nie tylko życie, ale także dobre imię:
– Każde przywrócone nazwisko, każda odsłonięta tablica i każde lokalne świadectwo pamięci wzmacniają fundament polskiej tożsamości. Dlatego z uznaniem przyjmuję inicjatywę Instytutu Pamięci Narodowej, Muzeum Ziemi Miechowskiej oraz Samorządu Powiatu Miechowskiego, dzięki której miejsce tej zbrodni zostaje na trwałe wpisane w mapę narodowej pamięci. To ważny znak szacunku dla ofiar i zarazem zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń, aby prawda o komunistycznych represjach nigdy więcej nie została zepchnięta w cień.
List odczytał doradca Prezydenta RP dr Maciej Korkuć.
Podczas uroczystości głos zabrał również zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma:
– Ci dwaj bohaterowie są wyrazem całego swojego pokolenia, które sprzeciwiło się okupantom, a później sprzeciwiło się komunistycznemu zniewoleniu. Zapłacili za to wielką cenę – cenę życia. Dzisiaj spotykamy się, aby im podziękować, aby wspomnieć ich czyny. Nasze pokolenie musi nie tylko o nich pamiętać. Powinniśmy, tak jak oni, w czasach pokoju czynić wszystko dla dobra naszej Ojczyzny, aby nigdy nie nastąpił już rok 1939, aby nigdy nie nastąpił już rok 1946.
Odczytano także list wicepremiera, ministra obrony narodowej Władysława Kosiniaka-Kamysza, głos zabrali ponadto m.in. poseł do parlamentu Europejskiego Adam Jarubas, starosta miechowski Krzysztof Świerczek, a także Hanna Józefowicz-Bebek, córka Apoloniusza Józefowicza. Na uroczystości obecny był także Feliks Miłkowski, wnuk Stefana Miłkowskiego.
W Muzeum Ziemi Miechowskiej odbyła się konferencja, podczas której dr Elżbieta Pietrzyk-Dąbrowska (IPN Kraków) opowiedziała o komunistycznych represjach wobec działaczy Polskiego Stronnictwa Ludowego w Miechowie w latach 1945-1947, a dr Marzena Grosicka (Delegatura IPN w Kielcach) o działaczach PSL – ofiarach morderstw politycznych w latach 1945-1949. Z kolei dr Marcin Chorązki (Fundacja im. Zofii i Jana Włodków w Krakowie) wygłosił wykład pt. Ziemianie jako ofiary „terroru nieznanych sprawców” w 1946 r., natomiast dr Maciej Korkuć (IPN Kraków) mówił o sekretarzu KP PPR w Miechowie Norbercie Michcie – jego karierze w służbie zbrodniczego systemu.
Po uroczystościach i po sesji w Muzeum Ziemi Miechowskiej przedstawiciele krakowskiego oddziału IPN złożyli kwiaty na grobach Apoloniusza Józefowicza (cmentarz w Miechowie) i Stefana Miłkowskiego (Cmentarz Rakowicki w Krakowie).
Współorganizatorami wydarzenia byli: Starostwo Powiatowe w Miechowie, Muzeum Ziemi Miechowskiej i Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie.
Upamiętnienie Apoloniusza Józefowicza i Stefana Miłkowskiego powstało z inicjatywy IPN i Muzeum Ziemi Miechowskiej. Zostało sfinansowane przez Instytut Pamięci Narodowej.
***
Apoloniusz Józefowicz (1912-1946)
Urodził się 26 marca 1912 roku w Nikolsku Ussuryjskim koło Władywostoku jako syn zesłańca politycznego Apoloniusza i Wiktorii z domu Szczepańskiej. Jego rodzice powrócili na ziemi polskie w 1923 roku, osiedlając się na Miechowszczyźnie. Apoloniusz Józefowicz junior ukończył szkołę powszechną i gimnazjum w Miechowie. Następnie podjął zawodową służbę wojskową w krakowskim 8 Pułku Ułanów. Wziął udział w wojnie 1939 roku, przechodząc szlak bojowy od Krakowa do Biłgoraja. Od końca września do listopada 1939 roku był przetrzymywany w niewoli sowieckiej, a następnie, do września 1940 roku – w niemieckiej (stalag XVII A).
Po zwolnieniu zamieszkał u rodziców w Radomiu. W mieście tym rozpoczął konspiracyjną działalność niepodległościową. Na ziemię miechowską powrócił w maju 1942 roku. Był żołnierzem Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej. W konspiracji posługiwał się pseudonimami „Czako” oraz „Strzemię”. Jesienią 1944 roku objął dowództwo kompanii w III batalionie 116 (olkuskiego) Pułku Piechoty AK. Pododdział ten obejmował rejon Wolbromia – działając na pograniczu z obwodem AK Miechów. Na przełomie lat 1944/1945 dowodził batalionem im. Stefana Okrzei wchodzącym w skład Rezerwowego Pułku Piechoty 106 Dywizji Piechoty AK.
Po roku 1945 sprawował funkcję sekretarza Zarządu Powiatowego Polskiego Stronnictwa Ludowego w Miechowie, był również członkiem tamtejszego Zarządu Powiatowego Związku Samopomocy Chłopskiej.
Stefan Miłkowski (1910-1946)
Urodził się 4 lutego 1910 roku w Parzymiechach koło Częstochowy jako syn Leona i Heleny z domu Wolf. Ukończył Wydział Rolniczy Uniwersytetu Jagiellońskiego. W latach 30. XX wieku był prezesem Akademickiego Związku Młodej Wsi na UJ, a także współorganizatorem i prezesem Związku Młodej Wsi Ziemi Krakowskiej i Podhalańskiej.
Podczas okupacji niemieckiej działał w konspiracyjnej Chłopskiej Organizacji Wolności „Racławice”, a następnie Polskiej Organizacji Zbrojnej. Był jednym ze współtwórców struktur POZ na terenie ziemi miechowskiej. W 1942 roku organizacja ta została scalona z Armią Krajową.
W konspiracji Stefan Miłkowski posługiwał się pseudonimem „Drzazga”. Jako kierownik mleczarni w podmiechowskich Sławicach udzielał pomocy ukrywającym się konspiratorom, wystawiał fikcyjne dowody zatrudnienia, a na terenie zakładu powielano pismo „Racławice” (po zmianie tytułu – „Na Straży”).
Po zakończeniu działań wojennych pełnił funkcję wiceprezesa Zarządu Powiatowego Związku Samopomocy Chłopskiej w Miechowie i dyrektora tamtejszej Powiatowej Spółdzielni Rolniczej. W roku 1946 zajmował stanowisko dyrektora Odlewni Żelaza i Fabryki Maszyn Rolniczych w Charsznicy. Był także członkiem Zarządu Powiatowego Polskiego Stronnictwa Ludowego w Miechowie oraz wiceprezesem tamtejszego Zarządu Powiatowego Związku Samopomocy Chłopskiej.
Śmierć z rąk funkcjonariuszy komunistycznego UB
Nocą z 1 na 2 sierpnia 1946 roku, po zakończeniu posiedzenia Rady Nadzorczej Powiatowej Spółdzielni Rolniczo-Handlowej w Miechowie, Apoloniusz Józefowicz wraz ze Stefanem Miłkowskim zostali napadnięci przez uzbrojonych w karabiny funkcjonariuszy komunistycznej bezpieki w miejscu, w którym Rynek styka się z ulicą Miechowity. Stefan Miłkowski zginął na miejscu. Apoloniusz Józefowicz zmarł – w wyniku odniesionych ran postrzałowych – w miechowskim szpitalu.
4 sierpnia 1946 r. w Miechowie odbyły się uroczystości żałobne, które zgromadziły kilkutysięczne rzesze ludności i stały się wielką patriotyczną manifestacją. Apoloniusz Józefowicz został pochowany na cmentarzu parafialnym przy obecnej ul. Piłsudskiego w Miechowie, zaś Stefan Miłkowski spoczął na cmentarzu Rakowickim w Krakowie.