Instytut Pamięci Narodowej

Celem Kongresu, w którym uczestniczy około 100 badaczy z Polski i Ukrainy, jest stworzenie przestrzeni do rzeczowego dialogu naukowego, poświęconego interpretacji przeszłości, metodologii badań historycznych oraz znaczenia historii dla współczesnych relacji między społeczeństwami Europy Środkowo-Wschodniej.

Podczas dyskusji pt. „»Odpowiednie dać rzeczy słowo«. O terminologii” zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski podkreślił:

– Narody i państwa europejskie przyjmowały różną drogę do budowania świadomości narodowej, którą później uznawały za podwaliny swojego istnienia. Ukraina, jako kraj niepodległy, ma prawo do tworzenia własnej mitologii narodowej. Tak samo Polska ma do tego prawo. W dyskusji między naszymi narodami chodzi jednak o to, aby spotkać się w tych rozmowach i ustalić pewne rzeczy, które po pierwsze nie będą nas różnić. W XX wieku takich rzeczy jest, wbrew pozorom, całkiem sporo. Najlepsza droga do pojednania polsko-ukraińskiego to zgoda na poszukiwania i ekshumacje.

Dr hab. Karol Polejowski przypomniał, że 2 maja we Lwowie wychwalano i czczono pamięć zbrodniarzy, którzy odpowiadają za pacyfikacyjne akcje związane z mordowaniem polskiej ludności, między innymi w Hucie Pieniackiej. 

– Wspaniałym gestem byłoby, gdyby Kongres tego typu gloryfikowanie zbrodniarzy potępił. Przypominam, że decyzją Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze wszystkie formacje SS zostały uznane za zbrodnicze

– zaapelował.

W panelu dyskusyjnym uczestniczyli także prof. Natalija Starczenko, dr Jewhen Mahda oraz dr Łukasz Adamski.

***

Trzeciego dnia Kongresu (8 maja) w dyskusji „Prezentacje postępów prac ekshumacji ofiar wojen i represji na terytorium Ukrainy i Rzeczypospolitej Polskiej” wziął udział zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Krzysztof Szwagrzyk. W spotkaniu uczestniczyli również dr Światosław Szeremeta oraz dr Łukasz Adamski – dyrektor Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego.

– Dla nas, Polaków, to oczywiste – Rzeź Wołyńska, bo takiego określenia używamy – jest czymś niezwykle ważnym, jest trwałym i mocnym elementem naszej zbiorowej pamięci. Tak było, tak jest i tak pozostanie. Nie da się z pominięciem kwestii ekshumacji mówić o wzajemnym zrozumieniu i współpracy z Ukrainą

– podkreślił zastępca prezesa IPN.

– Chciałbym, żebyśmy o sprawach poszukiwań, badań medycznych, identyfikacji genetycznych i pochówków mogli rozmawiać, nie posługując się szczytnymi hasłami pod nazwą „przełom”. Tylko żebyśmy mogli te prace rzeczywiście realizować. Rzeczywiście to znaczy, żeby to nie było najpierw zapowiadane przez polityków i przez media, wszystko jedno jakich poglądów, tylko żebyśmy mogli to wykonywać jako urzędnicy państwa polskiego. W tej sprawie polityki powinno być jak najmniej.  

– zaznaczył dr hab. Krzysztof Szwagrzyk i dodał:

– Doceniam działania, które są podejmowane po stronie ukraińskiej, po polskiej również. Chciałbym jednak, żeby miały one inny, znacznie szerszy wymiar niż dotychczas.

Kongres trwa do 8 maja 2026 r. Wśród prelegentów znaleźli się m.in. prof. dr hab. Grzegorz Motyka z Kolegium IPN – panel „II wojna światowa i jej skutki. Fakty, interpretacje, konteksty totalitaryzmu, szacunki” oraz prof. dr hab. Mirosław Szumiło z Biura Badań Historycznych IPN – panel „Historia akademicka, podręczniki szkolne i pamięć zbiorowa”. 

Wydarzenie zorganizowali: Centrum Mieroszewskiego oraz Ukraiński Instytut Pamięci Narodowej.