English version
W delegacji oprócz minister Agnieszki Jędrzak wzięli udział podsekretarz stanu w KPRP Karol Rabenda, ambasador – specjalny przedstawiciel Prezydenta RP ds. dyplomacji historycznej prof. Grzegorz Berendt oraz zastępca dyrektora Departamentu Strategii Bezpieczeństwa Biura Bezpieczeństwa Narodowego Marcin Stachowski.
Wizyta rozpoczęła się od spotkania z ministrem Cristianem Jardanem w Ministerstwie Kultury Mołdawii, podczas której omówiono oczekiwania strony mołdawskiej w zakresie zarządzania polityką pamięci i budowania powołanych do tego instytucji. Rozmowy stanowiły także wstęp i przygotowanie do sesji warsztatowej w Narodowym Muzeum Historii Mołdawii, która miała umożliwić członkom polskiej delegacji podzielenie się z gospodarzami swoimi doświadczeniami w tym zakresie.
Po rozpoczęciu warsztatów przez ministra Jardana, który nakreślił politykę swojego kraju w zakresie kultury pamięci, minister Agnieszka Jędrzak przedstawiła mołdawskim partnerom aktywność zagraniczną Instytutu Pamięci Narodowej, za którą do połowy 2025 roku odpowiadała. Obecnie zaś jest odpowiedzialna za m.in. kontakty z Polakami za granicą. Jako przykład łączącej polityki pamięci wskazała flagową inicjatywę IPN „Szlaki nadziei. Odyseja wolności”. Podkreśliła również, że Instytut bardzo dużą wagę przykłada do przeciwdziałania dezinformacji, fałszowaniu historii i dyfamacjom – w której to misji współdziała z Biurem ds. Polonii KPRP.
Zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr hab. Karol Polejowski opisał historię, strukturę i główne zadania IPN, wyrażając gotowość do podzielenia się ze stroną mołdawską konkretnymi doświadczeniami i dobrymi praktykami wypracowanymi podczas dwudziestopięcioletniej działalności Instytutu. Dla potrzeb strony mołdawskiej przygotowano rumuńskie tłumaczenie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej. Ponadto wskazał ewolucję Instytutu na przestrzeni ostatniego ćwierćwiecza. Na zakończenie swojego wystąpienia dr hab. Karol Polejowski skierował zaproszenie do przedstawicieli strony mołdawskiej do złożenia wizyty w IPN w Warszawie celem kontynuowania przygotowań do powołania instytucji pamięci w Mołdawii.
O działalności Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL opowiedziała dyrektor placówki Adrianna Garnik. Ambasador – specjalny przedstawiciel Prezydenta RP ds. dyplomacji historycznej prof. Grzegorz Berendt podkreślił konieczność posiadania przez państwo własnej polityki pamięci, a Marcin Stachowski z Biura Bezpieczeństwa Narodowego przy KPRP przedstawił współczesne wyzwania związane z bezpieczeństwem. Równolegle z sesją warsztatową w Narodowym Muzeum Historii Mołdawii odbyły się rozmowy poświęcone relacjom gospodarczym, w których uczestniczył minister Karol Rabenda.
Polska delegacja wzięła udział także w zorganizowanym przez Ambasadora Nadzwyczajnego i Pełnomocnego RP Tomasza Kobzdeja spotkaniu z przedstawicielami miejscowej polskiej społeczności. Minister Agnieszka Jędrzak podziękowała zgromadzonym za dbanie o narodową tożsamość, tradycję i kulturę oraz zadeklarowała pełne wsparcie Prezydenta RP Karola Nawrockiego i kierowanego przez nią Biura ds. Polonii.
Pomoc w zakresie podtrzymywania historii polskiej obecności w Mołdawii i wszelkich inicjatyw służących zachowaniu pamięci zaoferował także zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski.
10 marca, na zakończenie wizyty w Mołdawii, delegacja KPRP i IPN odwiedziła cmentarz rzymskokatolicki w Kiszyniowie, gdzie pochowanych jest wielu Polaków, by złożyć kwiaty pod tablicą upamiętniającą posługujących im polskich duchownych.
W Narodowym Muzeum Historii Mołdawii zaprezentowana została wystawa IPN „Pakt zbrodniarzy”, opowiadającą historię totalitaryzmu niemieckiego i sowieckiego oraz ich zmowy, której ofiarą padła także Besarabia. Obok Mołdawian, wystawę będą mogli obejrzeć uczniowie polskich szkół.
***
W 2026 roku przypada 35. rocznica uzyskania niepodległości przez Mołdawię. Mimo to wiedza na temat deportacji stalinowskich czy Wielkiego Głodu wśród obywateli kraju jest nadal niewystarczająca. W związku z tym władze Mołdawii planują utworzenie instytucji na wzór polskiego Instytutu Pamięci Narodowej, która zajmowałaby się pielęgnowaniem i ochroną pamięci narodowej.