Instytut Pamięci Narodowej

Drugi dzień Kongresu rozpoczął się od Mszy świętej oraz panelu poświęconego pamięci o Żołnierzach Wyklętych w PRL. W dyskusji udział wzięli: działaczka „Solidarności”, od kilku dekad zaangażowana w upamiętnianie Żołnierzy Wyklętych, Ewa Tomaszewska, historyk, jeden z pierwszych autorów książek o Żołnierzach Wyklętych, prof. Wiesław Jan Wysocki, zastępca dyrektora Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL, działacz niepodległościowy Jacek Pawłowicz oraz najmłodszy więzień polityczny w okresie stanu wojennego – Anna Kołakowska. Debatę prowadził dyrektor Oddziału IPN w Krakowie dr hab. Filip Musiał.

Włączając się w dyskusję, zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, dr hab. Karol Polejowski, podkreślił:

– Po roku ’45 przez dziesiątki lat komuniści zbudowali potężną machinę propagandową, która miała niszczyć legendę i pamięć podziemia niepodległościowego. Już w latach czterdziestych w prasie pojawiają się napastliwe, szkalujące ich artykuły. Niezłomni już wtedy nazywani są mordercami, rabusiami i bandytami.

Kolejny panel dyskusyjny poświęcony był rodzinom Żołnierzy Wyklętych. Wśród panelistów znaleźli się syn Edmunda Bukowskiego ps. Zbyszek – Krzysztof Bukowski, syn Józefa Franczaka ps. Lalek – Marek Franczak i kapelan Muzeum, pracownik Biura Poszukiwań i Identyfikacji IPN – ks. Tomasz Trzaska. Opowiedzieli oni o przeżyciach rodzin żołnierzy podziemia antykomunistycznego. Dyskusję poprowadził Stanisław Płużański. 

– Bez żadnej przesady – porównując z innymi krajami europejskimi, ale też innymi państwami w świecie – można powiedzieć, że Instytut Pamięci Narodowej, jako jedyny podmiot w Polsce powołany do prowadzenia tego typu prac w takim wymiarze, jest w ścisłej światowej czołówce. Liczba identyfikacji, jaką osiągnęliśmy, przekracza 310 osób. W skali Europy, jeśli chodzi o ofiary totalitaryzmów, nie spotkałem kraju, który miałby chociaż połowę tej liczby. Powiem więcej – nie spotkałem kraju, który miałby jedną czwartą

– powiedział ks. Tomasz Trzaska. 

Warto dodać, że Edmund Zbigniew Bukowski był pierwszą ofiarą komunistycznego terroru, jaką udało się zidentyfikować dzięki pracom prowadzonym przez ekspertów z IPN w słynnej kwaterze „Ł ” na Powązkach Wojskowych.

Ostatni panel dyskusyjny poświęcony był Żołnierzom Wyklętym w filmie. W rozmowie prowadzonej przez Piotra Mazurka wzięli udział youtuber Stefan Tompson, filmowiec Patrick Ney, dyrektor Festiwalu Niepokorni Niezłomni Wyklęci Arkadiusz Gołębiewski oraz historyk, pracownik Biura Badań Historycznych IPN Paweł Sztama.

Zwieńczeniem Kongresu Pamięci Żołnierzy Wyklętych był pokaz pierwszego anglojęzycznego filmu dokumentalnego o Żołnierzach Wyklętych – „The Covenant of Blood: The Last Soldiers of World War II” w reżyserii Patricka Ney'a i Stefana Tompsona.

***

W II Kongresie Pamięci Żołnierzy Wyklętych wzięło udział około 300 osób – rodziny Niezłomnych, społecznicy od lat zajmujący się popularyzacją tego zagadnienia, historycy, ludzie kultury, samorządowcy oraz ci wszyscy, dla których pamięć o Wyklętych jest sprawą ważną. 

Wydarzenie zostało objęte Patronatem Honorowym Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego.