Instytut Pamięci Narodowej

Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką, obchodzony 24 marca, jest wyrazem hołdu dla tych, którzy w trudnym okresie okupacji niemieckiej, mimo grożącej kary śmierci, zdecydowali się pomóc współobywatelom narodowości żydowskiej.

Tysiące naszych rodaków zaangażowało się w pomoc Żydom. Tylko niewielka część z nich została uhonorowana medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Dzięki poświęceniu Polaków śmierci z rąk okupantów uniknęło kilkadziesiąt tysięcy Żydów. Około tysiąc z pomagających zapłaciło za swój heroizm życiem.

W gronie tych, którzy – mimo wielu przeciwieństw – pomagali Żydom, byli Wiktoria i Józef Ulmowie z Markowej na Podkarpaciu. Okazali miłosierdzie jak biblijni Samarytanie. W nieludzkich czasach zachowali człowieczeństwo. 

W rocznicę zamordowania Rodziny Ulmów przypominamy o Polakach ratujących Żydów, organizując wiele wydarzeń w całej Polsce.

Główne wydarzenia:

• 17 marca 2026, Markowa, Łańcut – 10. rocznica otwarcia Muzeum Polaków Ratujących Żydów im. Rodziny Ulmów w Markowej. W uroczystościach upamiętniających 10. rocznicę otwarcia Muzeum w Markowej udział wzięli m.in. były Prezydent RP Andrzej Duda, zastępca prezesa IPN dr Mateusz Szpytma oraz dyrektor Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie dr hab. Dariusz Iwaneczko.
• 22 marca 2026, Markowa – Msza święta upamiętniająca Błogosławioną Rodzinę Ulmów oraz innych Polaków ratujących Żydów podczas II wojny światowej; w liturgii udział wziął zastępca prezesa Instytutu Pamięci Narodowej dr Mateusz Szpytma;
• 23 marca 2026, Lublin – wręczenie przez dr. Mateusza Szpytmę, zastępcę prezesa IPN, not identyfikacyjnych potomkom rodziny Pochwatków, zamordowanych za pomoc Żydom pdczas II wojny światowej i odnalezionych przez Biuro Poszukiwań i Identyfikacji IPN;
• 24 marca 2026, Bruksela (Belgia) – otwarcie wystawy przygotowanej przez IPN w Rzeszowie „Polacy ratujący Żydów pod okupacją niemiecką” w Parlamencie Europejskim; w wernisażu wziął udział dr hab. Karol Polejowski, zastępca prezesa IPN;
• 24 marca 2026, godz. 10.00, Toruń – uroczystości z okazji Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką z udziałem Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego oraz dr. hab. Krzysztofa Szwagrzyka, zastępcy prezesa IPN (Kaplica Pamięci Polskich Męczenników w Sanktuarium NMPGNE i św. Jana Pawła II);
• 24 marca 2026, godz. 13.00, Warszawa – odsłonięcie upamiętnienia przygotowanego przez Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN oraz dyskusja naukowa poświęcona postaci księdza Marcelego Godlewskiego; w wydarzeniu wziął udział dr Mateusz Szpytma, zastępca prezesa IPN; w dyskusji wzięli udział: prof. Paweł Skibiński (UW) i dr Przemysław Pazik (UW), moderatorem spotkania organizowanego przez Biuro Badań Historycznych IPN był dr hab. Rafał Łatka;

Instytut Pamięci Narodowej  w Warszawie

• 20 marca 2026, Warszawa – premiera nowego cyklu edukacyjnego „Historia mówi przez pokolenia. Pamiętam, więc jestem”. Tematem przewodnim pierwszego spotkania był Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Wydarzenie organizowane przez Centralny Przystanek Historia im. Prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Warszawie (ul. Marszałkowska 107);
• 22 marca 2026, godz. 11.00, Kobyłka – odsłonięcie tablicy upamiętniającej Zofię Brzozowską, zamordowaną przez Niemców za pomoc żydowskiej rodzinie Blinbaumów w czasie II wojny światowej; uroczystość zorganizował warszawski oddział IPN (kościół pw. św. Kazimierza Królewicza, ul. Królewska 15);

Instytut Pamięci Narodowej w Białymstoku

• 24 marca 2026, godz. 11.30, Białystok – wykład pt. „Krzyż przy drodze – cena odwagi. Jakubowscy oraz inni Sprawiedliwi wśród Narodów Świata z Białostocczyzny”. Prelegenci: Barbara Gołubowska i Paweł Kornacki – Oddział IPN w Białymstoku (Wydział Historii Uniwersytetu w Białymstoku, PL. NZS 1, sala 108A);
• 24 marca 2026, godz. 11.30, Rosochate Kościelne, Nowe Piekuty, Brańsk – złożenie kwiatów przez pracowników Oddziałowego Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa w Białymstoku na grobie ks. Rocha Modzelewskiego (Rosochate Kościelne) i Józefa Bartoszko (Cmentarz Farny) oraz przed tablicami memoratywnymi upamiętniającymi Polaków ratujących Żydów w Nowych Piekutach i w Brańsku;

Instytut Pamięci Narodowej w Bydgoszczy

• 24 marca 2026, godz. 12.00, Grudziądz – uroczystość w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Organizatorzy: Urząd Miasta w Grudziądzu, Delegatura IPN w Bydgoszczy (Mickiewicza 5, Pomnik Józefa Piłsudskiego);
• 26 marca 2026, Bydgoszcz – spotkanie z dr Kingą Czechowską, autorką publikacji „Pomoc Żydom i ich ratowanie podczas Zagłady na terenie przedwojennego województwa pomorskiego” w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką. Spotkanie poprowadzi dr hab. Tomasz Ceran (Delegatura IPN w Bydgoszczy, sala konferencyjna im. Mariana Rejewskiego, ul. Wincentyny Teskowej 1);

Instytut Pamięci Narodowej w Gdańsku

• 22–24 marca 2026, Gdańsk – wyświetlanie z projektora animacji w związku z Narodowym Dniem Pamięci Polaków Ratujących Żydów pod okupacją niemiecką na budynku IPN (przy al. Grunwaldzkiej 216);
• 24 marca 2026, Gdańsk – zawieszenie okolicznościowych banerów na budynku gdańskiego oddziału IPN;
• 24 marca, Leśna Jania – złożenie kwiatów przez dyrektora gdańskiego oddziału IPN pod pomnikiem Rodziny Malinowskich ratujących Żydów w czasie II wojny światowej;
• 24 marca 2026, Gdańsk – prelekcja Bartosza Januszewskiego „Polscy Sprawiedliwi. Na ratunek Żydom w czasie II wojny światowej” (Biblioteka pod Kotem i Myszą, ul. Lelewela 21/22);

Instytut Pamięci Narodowej w Katowicach

• 23 marca 2026, godz. 17.30, Gliwice – pokaz filmu fabularnego „W ciemności” w Kinie Amok organizowany w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką;
• 24 marca 2026, godz. 10.00 i 12.00, Gliwice – w ramach obchodów Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką zostały osłonięte tablice pamiątkowe na grobach Anny i Stefana Wróblewskich na Cmentarzu Lipowym (godz. 10.00) oraz Magdaleny i Leopolda Sochów na Cmentarzu Centralnym (godz. 12.00);
• 24–31 marca 2026 – Polacy ratujący Żydów – historie nieznane – publikacja na social mediach Oddziału IPN w Katowicach 4 rolek – każda opisuje inną historię osoby lub rodziny, które ratowały Żydów;
• 25 marca 2026 – publikacja na kanale „PodCzas – Podcast IPN Katowice” na platformie Spotify podcastu „Formy upamiętniania Polaków ratujących Żydów” z udziałem dr. Tomasza Goneta i dr Aleksandry Namysło. Prowadzący Paweł Zawisza;

Instytut Pamięci Narodowej w Kielcach

• 1–31 marca 2026, Końskie – prezentacja wystawy IPN: „Polacy ratujący Żydów w czasie II wojny światowej” (Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy);
• 1–31 marca 2026, Chmielnik – prezentacja wystawy biograficznej IPN: „Irena Sendlerowa” (Ośrodek Edukacyjno-Muzealny „Świętokrzyski Sztetl” w Chmielniku);
• 3 marca 2026, godz. 17.00, Końskie – wykład dr. Tomasza Domańskiego pt. „Polacy ratujący Żydów w czasie II wojny światowej w regionie kieleckim” (Biblioteka Publiczna Miasta i Gminy w Końskich);
• 24 marca 2026, godz. 18.00, Kielce – projekcja filmu: „Ulmowie. Błogosławiona rodzina” połączona z rozmową z Dariuszem Walusiakiem – reżyserem filmu (Kino „Fenomen”, Wojewódzki Dom Kultury im. Józefa Piłsudskiego);
• 25 marca 2026, godz. 17.00, Kielce – rozmowa z prof. Zdzisławą Mokranowską na temat książki „Ja i moje książki – to jedno. Rozważania o pisarstwie Zofii Kossak” (Centrum Edukacyjne IPN „Przystanek Historia”);

Instytut Pamięci Narodowej w Krakowie

• 24 marca 2026, Tokarnia – złożenie kwiatów przez przedstawicieli IPN w Krakowie pod popiersiem Katarzyny Filipek – Sprawiedliwej wśród Narodów Świata, zamordowanej przez Niemców za ukrywanie Żydów;
  • godz. 12.00 – Msza św. w kościele parafialnym pw. Matki Bożej Śnieżnej w Tokarni,
  • godz. 13.00 – część oficjalna przy miejscu pamięci Katarzyny Filipek w parku przy dworze Targowskich w Tokarni;
• 23 marca 2026, godz. 10.00, Nowy Sącz – wykład dr. Romana Gieronia, pracownika Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN w Krakowie o Sprawiedliwych wśród Narodów Świata (Miejski Ośrodek Kultury w Nowym Sączu);

Instytut Pamięci Narodowej w Lublinie

• 24 marca 2026, godz. 10.00, Lublin – prezentacja wystawy Instytutu Pamięci Narodowej „Śmierć za człowieczeństwo. Rodzina Ulmów” (Plac Litewski);
• 24 marca 2026, godz. 11.00, Lublin – spotkanie i warsztaty w Narodowym Dniu Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką (siedziba Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Lublinie, ul. Wodopojna 2 – sala konferencyjna);
  • pokaz spotu IPN „Polacy ratujący Żydów”,
  • spotkanie z prawnuczką Sprawiedliwych wśród Narodów Świata – Pauliną Berini (połączone z prezentacją pamiątek rodzinnych),
  • warsztaty dla młodzieży „Zachować człowieczeństwo w nieludzkich czasach. Lubelscy Sprawiedliwi”;
• 25 marca 2026 – publikacja artykułu popularnonaukowego Alicji Gontarek w Kurierze Lubelskim: „Udział kobiet w ratowaniu Żydów na Lubelszczyźnie”;

Instytut Pamięci Narodowej w Łodzi

• 24 marca 2026, godz. 10.00-16.30, Łódź – prezentacja immersyjnej etiudy filmowowej „Świadectwo poMOCY” (Przystanek Historia w Łodzi, Al. Józefa Piłsudskiego 5);
• 24 marca 2026, godz. 11.00, Łódź – uroczystość przy pomniku Polaków ratujących Żydów oraz zapalenie zniczy pod pomnikiem Rady Pomocy Żydom „Żegota” (Park Ocalałych);

Instytut Pamięci Narodowej w Olsztynie

• 23 marca 2026, godz. 10.00, Olsztyn – pokaz filmu „Matusia” (siedziba Delegatury Instytutu Pamięci Narodowej w Olsztynie);
• 24 marca 2026, godz. 9.50 – lekcja on-line „Dyplomaci nadziei – Sławik, Romer i grupa Ładosia”;
• 24 marca 2026 – premiera audycji radiowej „Bliżej dziejów” z udziałem dr. Piotra Gontarczyka. Audycja jest cykliczna, tego dnia była poświęcona Polakom ratującym Żydów;
• 24 marca 2026 – premiera w internecie infografik dotyczących Janiny Kierocińskiej oraz Rudolfa Weigla;

Instytut Pamięci Narodowej w Opolu

• 18 marca 2026, Opole – warsztaty edukacyjne pt. „Świadectwo poMOCY. Samarytanie z Markowej – historia rodziny Ulmów” z wykorzystaniem skrzyni immersyjnej dla uczniów Publicznej Szkoły Podstawowej nr 25 w Opolu;
• 24 marca 2026, Opole – Narodowy Dzień Pamięci Polaków ratujących Żydów. Seminarium dla nauczycieli. Wydarzenie pod honorowym patronatem Opolskiego Kuratora Oświaty Joanny Raźniewskiej;
• 24 marca 2026, Oleśno – udział przedstawicieli IPN w Opolu w uroczystości przy grobie por. Szczepana Gwiazdowskiego ps. Głaz na cmentarzu komunalnym w Oleśnie;

Instytut Pamięci Narodowej w Radomiu

• 26 marca 2026, godz. 10.00, Radom – okolicznościowa prelekcja dla uczniów dotycząca Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką w regionie radomskim (VII Liceum Ogólnokształcące im. K. K. Baczyńskiego);

Instytut Pamięci Narodowej w Rzeszowie

• 13 marca 2026, godz. 11.00, Sokołów Małopolski – wykład dr. Wojciecha Hanusa o Polakach ratujących Żydów, w ramach projektu edukacyjnego „Opowiem Ci o Sprawiedliwych”, realizowanego przez Fundację SOAR im. Rodziny Ulmów w Miejskim Domu Kultury w Sokołowie Małopolskim;
• 22 marca 2026, godz. 17.00, Oleszyce – prezentacja książki dr. Wojciecha Hanusa pt. „Społeczność Żydowska w Oleszycach. Przyczynek do dziejów miasta” w Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej w Oleszycach;
• 23 marca 2026, godz. 16.00, Tuszów Narodowy – prezentacja książki dr. Wojciecha Hanusa pt. „Zbrodnia (nie)osądzona. Losy żandarmów niemieckich biorących udział w mordzie na rodzinie Ulmów i ukrywanych przez nich Żydach”; spotkanie autorskie w Gminnej Bibliotece Publicznej i Centrum Pamięci gen. Sikorskiego poprzedziła Msza Święta w kościele p.w. Matki Bożej Wspomożenia Wiernych w Tuszowie Narodowym z wystawieniem Relikwii Błogosławionej Rodziny Ulmów;

Instytut Pamięci Narodowej w Szczecinie

• 24 marca 2026, godz. 10.00, Szczecin – obchody Narodowego Dnia Pamięci Polaków ratujących Żydów pod okupacją niemiecką na Cmentarzu Centralnym w Szczecinie. Dyrektor szczecińskiego oddziału IPN Krzysztof Męciński i pracownicy IPN złożyli kwiaty i zapalili znicze na grobach osób odznaczonych medalem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Uroczystość rozpoczęła się przy mogile Łucji Łukasiewicz (kwatera 20B, rządz 4, grób nr 6), następnie złożyliśmy hołd kolejnym 22 Sprawiedliwym, pochowanym na terenie Cmentarza Centralnego w Szczecinie;

Instytut Pamięci Narodowej we Wrocławiu

• 24 marca 2026, godz. 10.30, Świdnica – prelekcja pt. „Polacy ratujący Żydów w okresie niemieckiej okupacji. Zofia Kossak Szczucka – Żegota” dla klas 8 szkoły podstawowej, prowadzenie: Artur Cieślik z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN we Wrocławiu (Przystanek Historia IPN w Świdnicy);