Instytut Pamięci Narodowej

Delegatura Instytutu Pamięci Narodowej w Olsztynie rozpoczęła swoją działalność we wrześniu 2001 r., jako jednostka podporządkowana Oddziałowi Instytutu Pamięci Narodowej w Białymstoku. Pracownicy delegatury dokumentują i upowszechniają najnowszą historię Polski, ze szczególnym uwzględnieniem dziejów Warmii i Mazur. Delegatura organizuje konferencje, warsztaty, wystawy historyczne, konkursy, współpracuje z lokalnymi instytucjami, placówkami edukacyjnymi oraz organizacjami społecznymi. W olsztyńskim IPN działają referaty ds. edukacji narodowej, badań historycznych, upamiętniania walk i męczeństwa oraz wydział archiwalny i referat śledczy.

W 2026 r. delegatura zyskała nową siedzibę w odremontowanym budynku. Wstęgę symbolicznie przecięli zastępcy prezesa IPN: dr hab. Karol Polejowski i dr Mateusz Szpytma, dyrektor Oddziału IPN w Białymstoku dr hab. Krzysztof Sychowicz i Podsekretarz Stanu w Kancelarii Prezydenta RP Mateusz Kotecki. W uroczystości wzięli także udział dyrektorzy z centrali i oddziałów oraz naczelnicy delegatur IPN.

List od Prezydenta RP Karola Nawrockiego odczytał Podsekretarz Stanu w KPRP Mateusz Kotecki. Prezydent zaznaczył w nim, że nowoczesne rozwiązania w znaczącym stopniu wspomagają realizację zadań Instytutu Pamięci Narodowej, w szczególności upowszechnianie wśród młodego pokolenia wiedzy o historii naszego państwa i narodu:

– Dzisiejsze wydarzenie jest powodem satysfakcji także dla mnie, gdyż jeszcze jako prezes IPN miałem udział w zainicjowaniu dzieła, które Państwo teraz z powodzeniem finalizują. Nowa siedziba olszyńskiej delegatury to świadectwo dynamicznego rozwoju działalności Instytutu na Warmii i Mazurach. Żyjemy w epoce ogromnych przemian technologicznych, cywilizacyjnych, gospodarczych, ale kwestie fundamentalne pozostają niezmienne. Należy do nich misja IPN – badanie historii najnowszej Polski i Polaków, przekazywanie wiedzy na ten temat oraz gromadzenie, przechowywanie i udostępnianie zbiorów archiwalnych o bezcennej wartości dla zbiorowej pamięci naszego narodu.

O roli, jaką odgrywają nowe technologie w edukacji dzieci i młodzieży opowiedział również zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski:

– Z naszych badań socjologicznych wiemy, że młodzi ludzie są zainteresowani historią. Ale oczekują tego, że trafimy do nich w sposób, który jest ich codziennością. Dlatego w nowej siedzibie Instytutu w Olsztynie mamy pierwszy w Polsce północnej showroom i strefę nowych technologii. Bo chcemy docierać z historią do ludzi młodych.

Podczas uroczystości dr hab. Karol Polejowski wręczył Medale Reipublicae Memoriae Meritum Małgorzacie Siergiej, Pawłowi Letko oraz Piotrowi Łukaszowi Patejukowi. Odznaczeniem tym Instytut Pamięci Narodowej honoruje tych, którzy działają na rzecz trwałego upamiętniania wydarzeń i postaci z historii Narodu Polskiego w latach 1917–1990 oraz wspierają IPN w działalności edukacyjnej, naukowej i wydawniczej.

– Odznaczonym dzisiaj Medalem Reipublice Memoriae Meritum bardzo serdecznie dziękuję za zaangażowanie w zachowanie polskiej historii i opowiadanie tej historii ludziom młodym

– dodał, zwracając się do odznaczonych. 

Uroczystości towarszyszyło spotkanie z młodzieżą szkolną oraz panel dyskusyjny „Polska polityka historyczna a agresywne działania sowieckich i rosyjskich służb specjalnych wobec niepodległości Rzeczypospolitej”. O tym, jak wydarzenia historyczne, związane z antypolskimi działaniami ZSRS/Federacji Rosyjskiej wykorzystują służby specjalne Moskwy oraz o całościowej polityce ZSRS/Rosji opowiedzieli zastępca prezesa IPN dr hab. Karol Polejowski, zastępca dyrektora Biura Bezpieczeństwa Narodowego gen. bryg. Andrzej Kowalski i płk. Adam Jawor.

Odznaczeni Medalem Reipublicae Memoriae Meritum

• Małgorzata Siergiej jest dyrektorem Szkoły Podstawowej nr 13 im. Komisji Edukacji Narodowej w Olsztynie. Posiada tytuł profesora oświaty. Jako harcmistrz czynnie działa w Związku Harcerstwa Rzeczypospolitej. Współpracuje z Instytutem Pamięci Narodowej w ramach jego zadań związanych z edukacją, nauką i upamiętnianiem miejsc i faktów związanych z walką i męczeństwem Narodu Polskiego. W 2020 r. na budynku Szkoły Podstawowej nr 13 Olsztynie odsłonięto tablicę poświęconą Harcerskiej Organizacji Podziemnej „Iskra”. Wydarzenie zorganizowano we współpracy z dyrektor placówki, która była jedną z inicjatorek upamiętnienia. Kultywując pamięć o bohaterach, wspiera IPN w realizacji ustawy o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski. Małgorzata Siergiej aktywnie działa w społeczności historyków województwa warmińsko-mazurskiego. Należy do Klubu (obecnie Stowarzyszenia) Historycznego im. gen. Stefana Roweckiego „Grota”, który zainaugurował swoją działalność w 2006 r. Zasiadała w jego pierwszym zarządzie. Jest zapraszana na konferencje naukowe organizowane przez Delegaturę IPN w Olsztynie – w 2017 r. uczestniczyła w sesji naukowej „O Niepodległej i dla Niepodległej. Harcerze w służbie Ojczyźnie”. Wygłosiła wówczas referat „Związek Harcerstwa Rzeczypospolitej na Warmii i Mazurach: wczoraj i dziś”. Za całokształt swojej działalności w 2022 r. zostało jej przyznane wyróżnienie „Praesentes prioribus”.
• Paweł Letko jest pracownikiem naukowo-dydaktycznym Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie oraz nauczycielem w Zespole Szkolno-Przedszkolnym im. Rodzin Warmińskich w Sząbruku. Od wielu lat współpracuje z Instytutem Pamięci Narodowej oraz aktywnie wspiera jego działalność w upamiętnianiu wydarzeń, miejsc i postaci związanych z historią Polski w XX wieku. W 2006 r., w ramach konferencji naukowej „Polska północno-wschodnia w okresie stalinizmu – spojrzenie z perspektywy półwiecza”, organizowanej przez Oddział IPN w Białymstoku, wygłosił referat o działaniach Urzędu Bezpieczeństwa wobec kościołów na Warmii i Mazurach.
  W 2023 r. dr Paweł Letko był inicjatorem uroczystości odsłonięcia ufundowanej przez IPN tablicy poświęconej Augustynowi Hohmannowi, członkowi Związku Polaków w Niemczech działającemu na terenie Warmii. Tablica znajduje się na budynku zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Sząbruku. We współpracy z Delegaturą IPN w Olsztynie organizuje cykliczne turnieje szachowe i zachęca młodzież do udziału w wydarzeniach organizowanych przez IPN.
• Piotr Łukasz Patejuk jest dyrektorem Liceum Ogólnokształcącego nr I im. Jana Bażyńskiego w Ostródzie. Od lat współpracuje z Instytutem Pamięci Narodowej i wspiera go w realizacji zadań ustawowych. Dzięki niemu, wystawy przygotowane przez IPN mogą być prezentowane w gmachu liceum w Ostródzie.
  W 2022 r. w I LO w Ostródzie odbyło się sympozjum edukacyjne pt. „Niepodległość będzie twoją jedyną nagrodą”. Wydarzenie zostało zorganizowane dzięki współpracy Delegatury IPN Olsztynie oraz Piotra Patejuka. Zaprezentowano wtedy wystawę „Ojcowie Niepodległości”. W lutym 2023 r., w ramach obchodów 81. rocznicy utworzenia Armii Krajowej, Delegatura IPN w Olsztynie, we współpracy z Piotrem Patejukiem zorganizowała wydarzenie edukacyjne, podczas którego zaprezentowano wystawę elementarną poświęconą Armii Krajowej. Wygłoszono też referat poświęcony największej armii konspiracyjnej okupowanej Europy.
  W 2024 r. Piotr Patejuk współpracował z Delegaturą IPN w Olsztynie w realizacji projektu edukacyjnego „Od niepodległości do niepodległości. Historia muzyką opowiedziana”.
  Za całokształt swojej działalności w 2023 r. został uhonorowany wyróżnieniem „Praesentes Prioribus”.