English version
Kwiaty pod tablicą upamiętniającą Samuela Willenberga złożyli przedstawiciele IPN – dyrektor Biura Rzecznika IPN dr Rafał Kościański, zastępca dyrektora Biura Współpracy Międzynarodowej dr Dorota Lewsza, Blanka Kamińska-Pienkos wraz z Agatą Talarków z Biura ds. Polonii i Krzysztofem Orzechowskim z Biura ds. Odznaczeń i Nominacji z Kancelarii Prezydenta RP oraz Kubą Sitarskim, przedstawicielem wspólnoty mieszkaniowej „Marszałkowska 60”, która opiekuje się tablicą.
Samuel Willenberg był żołnierzem Wojska Polskiego i Armii Krajowej, więźniem niemieckiego obozu zagłady Treblinka II oraz uczestnikiem buntu w obozie w 1943 roku. Był również uczestnikiem Powstania Warszawskiego, a po wojnie rzeźbiarzem i malarzem.
Od wyjazdu do Izraela w 1950 r. wielokrotnie wraz z żoną Krystyną przyjeżdżali do Polski – zarówno prywatnie, jak i jako przewodnicy izraelskiej młodzieży. Stali się rzecznikami dobrych relacji polsko-żydowskich, nie ukrywając ani tragicznych, ani pięknych wydarzeń łączących te dwie grupy polskich obywateli podczas zbrodniczej niemieckiej okupacji. Zmarł 19 lutego 2016 roku w Tel Awiwie.
W 2023 roku Instytut Pamięci Narodowej, we współpracy z wspólnotą mieszkaniową „Marszałkowska 60”, upamiętnił Samuela Willenberga i jego ojca Pereca – artystę, malarza i pedagoga sztuki – pamiątkową tablicą przy kamienicy przy ul. Marszałkowskiej 60 w Warszawie. W czasie Powstania Warszawskiego ukrywał się tam ojciec Samuela – żydowski artysta synagogalny, prof. Perec Willenberg.
W czterdziestym pierwszym dniu Powstania Warszawskiego pocisk moździerzowy trafił w kamienicę, rujnując dwa piętra, i zatrzymał się tuż nad pokojem Pereca. Perec leżał wtedy na łóżku, przysypany gruzem. Na prośbę syna, Samuela Willenberga, malarz postanowił przeczekać bombardowanie w piwnicy. Po drodze do piwnicy zaczął szkicować węglem na suficie klatki schodowej wizerunek Chrystusa Miłosiernego. Była to głowa Chrystusa na tle krzyża; na belkach krzyża umieszczony został napis: „Jezu, ufam Tobie” oraz podpis: „Rysował B. Pękosławski 11 września 1944 r.” Jak wspomniała Ada Willenberg, lokatorzy wierzyli, że ta kamienica ocalała dzięki namalowanemu przez jej teścia Pereca wizerunkowi Chrystusa.
Wystawa „Obraz Treblinki w oczach Samuela Willenberga”
W styczniu 2020 roku Instytut Pamięci Narodowej sprowadził z Izraela do Polski kolekcję 15 rzeźb Samuela Willenberga. Rzeźby przedstawiają codzienność życia w obozowym piekle. Artysta oddaje głos pojedynczym ofiarom, uwieczniając w rzeźbie także sceny zbiorowe, takie jak bunt w obozie (2 sierpnia 1943 r.) czy ucieczkę garstki ocalałych więźniów.
Pomimo ogólnoświatowej pandemii projekt zaistniał w świadomości Polaków, także za sprawą stworzonego przez IPN wirtualnego spaceru po wystawie oraz proponowanych online warsztatów dla młodzieży na temat ujęć Holokaustu w sztuce. Gdy było to już możliwe, ekspozycja, uzupełniona o cytaty ze wspomnień autora w językach angielskim, polskim i hebrajskim, gościła w kilkunastu lokalizacjach w całej Polsce, także w miejscach byłych niemieckich obozów koncentracyjnych: w Bełżcu, Sobiborze i na Majdanku.
Ekspozycję wraz z projektem edukacyjnym, opartym na pracach Willenberga, zrealizowano dzięki życzliwości i zaufaniu, jakim Instytut Pamięci Narodowej obdarzyła wdowa po artyście – Ada Krystyna Willenberg, która kontynuuje dzieło swojego męża w imię zachowania pamięci o Zagładzie, zwłaszcza wśród młodych pokoleń.
Więcej: